Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP: Người vi phạm pháp luật về đất đai được giảm hình phạt như thế nào khi đã khắc phục một phần hậu quả?

Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã hướng dẫn cụ thể việc giảm mức hình phạt đã tuyên đối với người bị kết án về hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực đất đai. Theo đó, mức giảm có thể lên đến 4/5 mức hình phạt đã tuyên đối với trường hợp thông thường; trường hợp người bị kết án đã khắc phục một phần hậu quả và có thêm tình tiết lập công, quá già yếu hoặc mắc bệnh hiểm nghèo, mức giảm tối đa có thể lên đến 9/10.

Đáng chú ý, pháp luật còn có cơ chế xem xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù đối với người thực sự không có điều kiện khắc phục hậu quả. Ngược lại, người có khả năng khắc phục nhưng cố tình không thực hiện sẽ không được xem xét giảm án theo cơ chế đặc thù này.

Vậy những trường hợp nào được áp dụng? Tỷ lệ khắc phục hậu quả được xác định ra sao và Tòa án căn cứ vào những yếu tố nào để quyết định mức giảm?

1. Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP áp dụng đối với những trường hợp nào?

Ngày 18/8/2026, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua Nghị quyết số 04/2026/NQ-HĐTP, hướng dẫn áp dụng một số quy định về cơ chế, chính sách đặc thù thuộc thẩm quyền của Tòa án khi giải quyết, xét xử vi phạm pháp luật về đất đai theo Nghị quyết số 29/2026/QH16 của Quốc hội.

Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP có hiệu lực từ ngày 15/10/2026.

Cần hiểu rằng đây không phải là cơ chế giảm hình phạt áp dụng chung cho tất cả người phạm tội liên quan đến đất đai. Nghị quyết 04 hướng dẫn thực hiện cơ chế đặc thù tại Nghị quyết 29/2026/QH16, nhằm xử lý các vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực, đồng thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các dự án tồn đọng, kéo dài.

Đặc biệt, đối với cơ chế hoãn chấp hành hình phạt, tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù và giảm hình phạt đang được đề cập, người bị kết án phải thuộc trường hợp có đủ căn cứ theo Điều 6 Nghị quyết 29/2026/QH16.

Theo điều kiện tại Điều 6 Nghị quyết 29/2026/QH16, đây là nhóm trường hợp có hành vi vi phạm vì mục đích phát triển kinh tế – xã hội hoặc bảo đảm quốc phòng, an ninh; có gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước nhưng không có hành vi tham nhũng; dự án, công trình đang thực hiện, chưa hoàn thành và chưa khắc phục được hậu quả do nguyên nhân khách quan, nhưng vẫn có khả năng, phương án, điều kiện khắc phục để mang lại hiệu quả kinh tế – xã hội cho địa phương, đất nước. Đồng thời, tổ chức, cá nhân liên quan phải có cam kết khắc phục và tích cực thực hiện theo tiến độ, phương án đã cam kết.

Như vậy, việc chỉ có bản án về tội phạm liên quan đến đất đai hoặc chỉ chứng minh đã nộp một khoản tiền khắc phục hậu quả là chưa đủ để mặc nhiên được hưởng cơ chế giảm hình phạt. Cần xem xét cả tính chất vi phạm, mục đích thực hiện hành vi, tình trạng dự án, yếu tố không tham nhũng và các điều kiện khác theo Nghị quyết 29/2026/QH16.

Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP: Người vi phạm pháp luật về đất đai đượcgiảm hình phạt như thế nào?
Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP: Người vi phạm pháp luật về đất đai được giảm hình phạt như thế nào?

2. Trường hợp đã khắc phục một phần hậu quả được giảm hình phạt tối đa bao nhiêu?

Đây là nội dung đáng chú ý tại khoản 4 Điều 6 Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP.

Theo quy định, khi hết thời hạn hoãn chấp hành hình phạt hoặc tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù mà người bị kết án, tổ chức, cá nhân liên quan vẫn chưa khắc phục được toàn bộ hậu quả thiệt hại, Tòa án xem xét quyết định giảm mức hình phạt đã tuyên tương ứng với tỷ lệ khắc phục hậu quả.

Việc quyết định mức giảm phải căn cứ vào hai yếu tố quan trọng:

  • Hiệu quả kinh tế – xã hội mang lại cho địa phương và đất nước.
  • Mức độ khắc phục hậu quả thiệt hại tại thời điểm Tòa án xem xét.

2.1. Mức giảm đối với trường hợp đã khắc phục một phần hậu quả

Điểm a khoản 4 Điều 6 Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP dẫn chiếu đến khoản 5 Điều 5 của chính Nghị quyết này để xác định mức giảm.

Cụ thể, tỷ lệ khắc phục hậu quả được đối chiếu với các mức giảm tối đa như sau:

Tỷ lệ hậu quả đã khắc phục Mức giảm hình phạt tối đa có thể được xem xét
Đã khắc phục đến 1/4 hậu quả Đến 1/4 mức hình phạt đã tuyên
Trên 1/4 đến 1/2 hậu quả Đến 1/2 mức hình phạt đã tuyên
Trên 1/2 đến 3/4 hậu quả Đến 2/3 mức hình phạt đã tuyên
Trên 3/4 nhưng chưa khắc phục toàn bộ Đến 4/5 mức hình phạt đã tuyên

Ví dụ: Một người bị tuyên phạt 10 năm tù và thuộc trường hợp được áp dụng cơ chế đặc thù. Sau thời gian được hoãn chấp hành hình phạt, người này đã khắc phục được 60% hậu quả thiệt hại.

Với tỷ lệ khắc phục trên 1/2 đến 3/4, người bị kết án có thể được xem xét giảm tối đa 2/3 mức hình phạt đã tuyên. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa người đó chắc chắn được giảm 2/3 hoặc chỉ phải chấp hành 1/3 hình phạt.

Tòa án vẫn phải đánh giá hiệu quả kinh tế – xã hội của dự án, mức độ khắc phục thực tế, các tình tiết liên quan và điều kiện cụ thể của người bị kết án để quyết định mức giảm phù hợp.

Điểm cần lưu ý là các tỷ lệ nêu trên được quy định theo hướng mức giảm tối đa có thể được xem xét, không phải mức giảm bắt buộc. Người bị kết án khắc phục được 60% hậu quả không đồng nghĩa đương nhiên được giảm 2/3 hình phạt.

2.2. Tỷ lệ khắc phục hậu quả được xác định như thế nào?

Trong thực tế, đây có thể là vấn đề phát sinh nhiều tranh luận, đặc biệt đối với những vụ án đất đai có thiệt hại lớn, liên quan đến nhiều tổ chức, cá nhân hoặc dự án đã được triển khai qua nhiều giai đoạn.

Việc xác định tỷ lệ khắc phục không nên chỉ căn cứ vào số tiền người bị kết án trực tiếp nộp vào tài khoản thi hành án. Cần xem xét tổng thể các khoản, giá trị và biện pháp khắc phục hậu quả có căn cứ pháp lý, được cơ quan có thẩm quyền ghi nhận.

Chẳng hạn, cần làm rõ:

  • Tổng giá trị thiệt hại hoặc nghĩa vụ phải khắc phục được xác định trong hồ sơ, bản án và tài liệu có liên quan.
  • Số tiền người bị kết án đã thực tế nộp để khắc phục hậu quả.
  • Giá trị tài sản, quyền lợi hoặc lợi ích khác đã được hoàn trả, khôi phục hoặc xử lý hợp pháp để khắc phục thiệt hại, nếu được cơ quan có thẩm quyền xác định và ghi nhận.
  • Phần nghĩa vụ do tổ chức, cá nhân liên quan thực hiện thay hoặc cùng thực hiện.
  • Phần hậu quả còn tồn tại và khả năng tiếp tục khắc phục.

Ví dụ, trong một dự án có nhiều cá nhân cùng liên quan, người bị kết án có thể đã nộp một phần tiền, trong khi doanh nghiệp hoặc tổ chức liên quan tiếp tục thực hiện phương án khắc phục phần còn lại. Khi xem xét, Tòa án cần đánh giá mức độ khắc phục thực tế và tài liệu chứng minh, thay vì chỉ nhìn vào khoản tiền do riêng người bị kết án trực tiếp nộp.

Do đó, việc chuẩn bị chứng từ nộp tiền, xác nhận của cơ quan thi hành án, tài liệu về việc hoàn trả tài sản, biên bản bàn giao, hồ sơ xử lý dự án và các tài liệu chứng minh khác có ý nghĩa quan trọng trong quá trình đề nghị xem xét giảm hình phạt.

3. Người đã lập công, quá già yếu hoặc mắc bệnh hiểm nghèo được giảm hình phạt đến 9/10?

Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP dành cơ chế giảm riêng tại điểm b khoản 4 Điều 6 đối với người bị kết án đã khắc phục được một phần hậu quả thiệt hại và đồng thời thuộc một trong các trường hợp:

  • Đã lập công;
  • Đã quá già yếu; hoặc
  • Mắc bệnh hiểm nghèo.

Đây là nhóm trường hợp có thể được xem xét mức giảm cao hơn so với cơ chế thông thường.

Cụ thể:

Tỷ lệ hậu quả đã khắc phục Mức giảm tối đa có thể được xem xét
Đã khắc phục đến 1/4 hậu quả Đến 1/3 mức hình phạt đã tuyên
Trên 1/4 đến 1/2 hậu quả Đến 2/3 mức hình phạt đã tuyên
Trên 1/2 đến 3/4 hậu quả Đến 3/4 mức hình phạt đã tuyên
Trên 3/4 nhưng chưa khắc phục toàn bộ Đến 9/10 mức hình phạt đã tuyên

Như vậy, nếu người bị kết án đã khắc phục trên 3/4 hậu quả thiệt hại nhưng chưa khắc phục được toàn bộ, đồng thời có tình tiết lập công, đã quá già yếu hoặc mắc bệnh hiểm nghèo, Tòa án có thể xem xét giảm tối đa đến 9/10 mức hình phạt đã tuyên.

Ví dụ: Một người bị tuyên phạt 10 năm tù, đã khắc phục được 80% hậu quả thiệt hại và có tài liệu chứng minh thuộc trường hợp mắc bệnh hiểm nghèo. Người này có thể được xem xét giảm tối đa 9/10 mức hình phạt đã tuyên.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: quy định này không có nghĩa người mắc bệnh hiểm nghèo đương nhiên được giảm 9/10 hình phạt. Người bị kết án vẫn phải đáp ứng điều kiện về việc đã khắc phục một phần hậu quả và phải được Tòa án đánh giá, quyết định trên cơ sở hồ sơ cụ thể.

Đối với các tình tiết lập công, quá già yếu hoặc mắc bệnh hiểm nghèo, người đề nghị cần chuẩn bị tài liệu chứng minh tương ứng. Chẳng hạn, tài liệu xác nhận việc lập công, hồ sơ y tế, kết luận hoặc giấy tờ của cơ sở khám chữa bệnh có thẩm quyền và các tài liệu liên quan đến tình trạng sức khỏe.

4. Người không có điều kiện khắc phục hậu quả có được giảm hình phạt không?

Một điểm có ý nghĩa nhân đạo trong Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP là không loại trừ hoàn toàn cơ hội được xem xét giảm hình phạt đối với người đang chấp hành án phạt tù nhưng thực sự không có khả năng khắc phục hậu quả.

Theo khoản 6 Điều 6, người đang chấp hành hình phạt tù có đủ điều kiện quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 6 Nghị quyết 29/2026/QH16 nhưng không có điều kiện để khắc phục hậu quả thiệt hại thì Tòa án có thể xem xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù.

Mức giảm tối đa không quá 1/4 mức hình phạt đã tuyên.

4.1. Thế nào là không có điều kiện khắc phục hậu quả?

Nghị quyết xác định trường hợp không có điều kiện khắc phục hậu quả là khi:

  • Người đang chấp hành hình phạt tù không có tài sản, thu nhập hoặc nguồn tài chính hợp pháp khác để thực hiện việc khắc phục hậu quả thiệt hại; hoặc
  • Tổ chức, cá nhân liên quan không khắc phục hậu quả thiệt hại cho người đang chấp hành hình phạt tù.

Quy định này cho thấy Tòa án không chỉ xem xét việc người bị kết án đã nộp được bao nhiêu tiền, mà còn phải đánh giá khả năng tài chính thực tế và nguyên nhân khiến hậu quả chưa được khắc phục.

Ví dụ: Một người đang chấp hành án phạt tù, thuộc trường hợp đủ điều kiện áp dụng cơ chế đặc thù, nhưng không còn tài sản, không có thu nhập và không có nguồn tài chính hợp pháp để tiếp tục khắc phục hậu quả. Trong khi đó, tổ chức có trách nhiệm liên quan cũng không thực hiện nghĩa vụ khắc phục.

Nếu chứng minh được tình trạng này và đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định, người bị kết án có thể được Tòa án xem xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù, nhưng mức giảm tối đa chỉ là 1/4 mức hình phạt đã tuyên.

4.2. Tòa án căn cứ vào những yếu tố nào để quyết định?

Khác với trường hợp đã khắc phục một phần hậu quả được xác định theo các ngưỡng tỷ lệ cụ thể, khoản 6 Điều 6 yêu cầu Tòa án xem xét:

  • Tính chất, mức độ vi phạm;
  • Nhân thân của người bị kết án;
  • Các tình tiết khác có liên quan.

Điều này có nghĩa, việc không có tài sản hoặc không có nguồn tài chính hợp pháp không tự động dẫn đến việc được giảm 1/4 hình phạt. Đây chỉ là căn cứ để Tòa án xem xét; mức giảm cụ thể vẫn phụ thuộc vào đánh giá tổng thể từng trường hợp.

Người bị kết án cần có tài liệu chứng minh rõ ràng về tài sản, thu nhập, nguồn tài chính và tình trạng khắc phục hậu quả. Nếu chỉ trình bày rằng bản thân không có khả năng tài chính nhưng không có tài liệu chứng minh, việc xem xét có thể gặp khó khăn.

5. Có khả năng khắc phục nhưng cố tình không thực hiện có được giảm án không?

Câu trả lời là không, theo khoản 7 Điều 6 Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP.

Quy định nêu rõ: Người có hành vi vi phạm pháp luật về đất đai có khả năng, điều kiện để khắc phục hậu quả thiệt hại nhưng không khắc phục thì không được xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù theo Nghị quyết 29/2026/QH16.

Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý bởi pháp luật phân biệt rất rõ giữa hai tình huống:

Thứ nhất, thực sự không có điều kiện khắc phục hậu quả. Người bị kết án không có tài sản, thu nhập hoặc nguồn tài chính hợp pháp khác để thực hiện nghĩa vụ; hoặc tổ chức, cá nhân liên quan không thực hiện việc khắc phục. Trường hợp này có thể được xem xét giảm hình phạt nếu đáp ứng các điều kiện khác.

Thứ hai, có khả năng nhưng không thực hiện việc khắc phục. Người bị kết án vẫn có tài sản, nguồn thu nhập hoặc điều kiện tài chính để thực hiện nghĩa vụ nhưng cố tình không khắc phục. Trường hợp này không được xem xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù theo cơ chế đặc thù.

Ví dụ, người bị kết án vẫn sở hữu tài sản có giá trị, có nguồn thu nhập hoặc có khả năng huy động nguồn tài chính hợp pháp để khắc phục thiệt hại nhưng không thực hiện, thì không thể lấy lý do chưa khắc phục được hậu quả để đề nghị áp dụng cơ chế giảm án dành cho người không có điều kiện khắc phục.

Vì vậy, cần đánh giá đúng bản chất của việc chưa khắc phục: do khách quan không có khả năng hay do chủ quan không muốn thực hiện. Đây là yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền được xem xét giảm hình phạt.

6. Khi nào Tòa án xem xét giảm hình phạt đã tuyên?

Khoản 4 Điều 6 Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP đặt ra một mốc thời gian cụ thể: hết thời hạn hoãn chấp hành hình phạt hoặc tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù mà hậu quả thiệt hại vẫn chưa được khắc phục toàn bộ.

Theo Nghị quyết 29/2026/QH16, thời hạn hoãn chấp hành hình phạt hoặc tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù trong cơ chế này tối đa là 02 năm, tính từ thời điểm ban hành quyết định.

Khi hết thời hạn này, hướng xử lý phụ thuộc vào kết quả khắc phục hậu quả:

  • Nếu đã khắc phục toàn bộ hậu quả và đáp ứng điều kiện tương ứng, Tòa án xem xét quyết định miễn chấp hành hình phạt hoặc miễn chấp hành phần hình phạt còn lại theo quy định.
  • Nếu chưa khắc phục toàn bộ hậu quả, Tòa án xem xét giảm mức hình phạt đã tuyên căn cứ vào tỷ lệ khắc phục và hiệu quả kinh tế – xã hội.
  • Trường hợp đặc biệt có tình tiết lập công, quá già yếu hoặc mắc bệnh hiểm nghèo thì có thể được xem xét theo mức giảm riêng tại điểm b khoản 4 Điều 6.
  • Trường hợp không có điều kiện khắc phục hậu quả, người đang chấp hành hình phạt tù có thể được xem xét giảm theo khoản 6 Điều 6, tối đa không quá 1/4 mức hình phạt đã tuyên.

Cần lưu ý rằng cơ chế này không đồng nghĩa với việc người bị kết án được tự động miễn hoặc giảm hình phạt ngay khi có đơn đề nghị. Tòa án phải xem xét điều kiện áp dụng, hồ sơ chứng minh và quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục.

7. Thủ tục đề nghị xem xét giảm hình phạt được thực hiện như thế nào?

Theo khoản 5 Điều 6 Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP, việc xem xét và trình tự, thủ tục hoãn chấp hành hình phạt, miễn chấp hành hình phạt, giảm mức hình phạt đã tuyên và tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù được thực hiện theo pháp luật về tố tụng hình sự, thi hành án hình sự và thi hành án dân sự.

Về mặt thực tiễn, để việc xem xét có cơ sở, người bị kết án hoặc người đại diện hợp pháp cần rà soát và chuẩn bị các nhóm tài liệu sau:

Một là, tài liệu chứng minh điều kiện được áp dụng cơ chế đặc thù.

Cần xác định hành vi vi phạm có thuộc trường hợp quy định tại Nghị quyết 29/2026/QH16 hay không; dự án, công trình có đáp ứng các điều kiện luật định không; có thuộc trường hợp không tham nhũng hay không; việc khắc phục hậu quả có phương án, tiến độ và cam kết phù hợp hay không.

Hai là, tài liệu chứng minh kết quả khắc phục hậu quả.

Có thể bao gồm chứng từ nộp tiền, giấy xác nhận của cơ quan có thẩm quyền, tài liệu về việc hoàn trả tài sản, biên bản bàn giao, hồ sơ xử lý tài sản hoặc tài liệu xác định giá trị đã được khắc phục.

Đây là nhóm tài liệu đặc biệt quan trọng bởi tỷ lệ khắc phục hậu quả là căn cứ để xác định mức giảm tối đa có thể được xem xét.

Ba là, tài liệu chứng minh tình tiết đặc biệt, nếu có.

Trường hợp đề nghị áp dụng mức giảm riêng theo điểm b khoản 4 Điều 6, cần có tài liệu chứng minh việc lập công, tình trạng quá già yếu hoặc mắc bệnh hiểm nghèo.

Bốn là, tài liệu chứng minh không có điều kiện khắc phục hậu quả, nếu đề nghị theo khoản 6 Điều 6.

Người bị kết án cần làm rõ tình trạng tài sản, thu nhập, nguồn tài chính hợp pháp và việc tổ chức, cá nhân liên quan không thực hiện nghĩa vụ khắc phục, nếu có.

Việc chuẩn bị hồ sơ cần bảo đảm tính trung thực, thống nhất giữa bản án, hồ sơ thi hành án và các chứng cứ về kết quả khắc phục. Trường hợp có nhiều tổ chức, cá nhân cùng tham gia khắc phục, cần làm rõ phần nghĩa vụ của từng chủ thể và kết quả thực tế đã thực hiện.

8. Những trường hợp nào không được áp dụng cơ chế đặc thù này?

Không phải toàn bộ nội dung của một vụ án có liên quan đến đất đai đều được áp dụng Nghị quyết 29/2026/QH16 và Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP.

Theo Điều 2 Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP:

  • Nếu một người thực hiện nhiều hành vi vi phạm, trong đó có hành vi vi phạm pháp luật về đất đai và bị xét xử trong cùng một vụ án, chỉ áp dụng cơ chế đặc thù đối với hành vi vi phạm đất đai nếu có đủ căn cứ. Các hành vi vi phạm khác vẫn được xử lý theo quy định pháp luật tương ứng.
  • Nếu vụ án có nhiều bị can, bị cáo, chỉ áp dụng cơ chế đặc thù đối với người có hành vi vi phạm pháp luật về đất đai nếu đủ điều kiện. Những bị can, bị cáo khác không thuộc diện này vẫn được xử lý theo quy định chung.

Ngoài ra, khoản 2 Điều 2 Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP quy định trường hợp vụ việc thuộc khoản 1 và khoản 2 Điều 6 Nghị quyết 29/2026/QH16 nhưng dự án, công trình đã hoàn thành mà chưa khắc phục hậu quả thiệt hại, Tòa án không áp dụng các biện pháp tạm đình chỉ, hoãn theo cơ chế tại Điều 8 và Điều 9 Nghị quyết 29/2026/QH16; thay vào đó tiếp tục giải quyết, xét xử và thi hành án theo quy định pháp luật hình sự, tố tụng hình sự và thi hành án.

Như vậy, việc xác định đúng phạm vi áp dụng là bước rất quan trọng. Không thể chỉ căn cứ vào việc vụ án có yếu tố đất đai để yêu cầu Tòa án áp dụng cơ chế đặc thù cho toàn bộ hành vi hoặc tất cả người bị xét xử.

9. Người đã chấp hành xong bản án có được giảm thời hạn xóa án tích không?

Ngoài cơ chế giảm hình phạt, Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP còn hướng dẫn về giảm thời hạn để xóa án tích đối với một số trường hợp đã có bản án.

Theo Điều 7, người bị kết án đã chấp hành xong bản án và thuộc một trong các trường hợp được dẫn chiếu tại điểm b khoản 4 hoặc khoản 6 Điều 9 Nghị quyết 29/2026/QH16 có thể được Tòa án xem xét, quyết định giảm thời hạn để xóa án tích.

Mức giảm thời hạn để xóa án tích là 1/2 thời hạn tương ứng với thời hạn đương nhiên được xóa án tích theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Để được xem xét, người thuộc diện áp dụng phải gửi đơn đề nghị kèm tài liệu chứng minh đến Tòa án đã ra quyết định thi hành án.

Đây là một cơ chế riêng, cần phân biệt với việc giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù. Người đã chấp hành xong bản án không còn đặt vấn đề giảm thời hạn tù, nhưng trong trường hợp đủ điều kiện vẫn có thể đề nghị xem xét giảm thời hạn để xóa án tích theo quy định đặc thù.

10. Luật sư lưu ý gì khi đề nghị áp dụng cơ chế giảm hình phạt đối với vi phạm đất đai?

Từ các quy định nêu trên có thể thấy, việc xem xét giảm hình phạt theo Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP không chỉ là vấn đề tính toán tỷ lệ tiền đã nộp so với tổng thiệt hại. Đây là quá trình đánh giá tổng thể điều kiện áp dụng cơ chế đặc thù, bản chất hành vi vi phạm, kết quả khắc phục và hiệu quả kinh tế – xã hội của dự án, công trình.

Trong thực tiễn, một số vấn đề cần đặc biệt chú ý:

Thứ nhất, phải xác định đúng điều kiện áp dụng Nghị quyết 29/2026/QH16. Nếu vụ án không thuộc nhóm vi phạm, dự án hoặc điều kiện được Nghị quyết điều chỉnh thì việc đã khắc phục hậu quả cũng không đương nhiên làm phát sinh quyền được giảm án theo cơ chế này.

Thứ hai, phải chứng minh được kết quả khắc phục hậu quả. Người bị kết án cần có tài liệu rõ ràng về số tiền, tài sản hoặc giá trị đã thực hiện để khắc phục. Những khoản mới cam kết, dự kiến thực hiện nhưng chưa có căn cứ xác nhận không thể mặc nhiên coi là hậu quả đã được khắc phục.

Thứ ba, cần phân biệt khả năng khắc phục và điều kiện khắc phục thực tế. Người không có tài sản, thu nhập hoặc nguồn tài chính hợp pháp có thể được xem xét theo cơ chế riêng. Ngược lại, người có khả năng nhưng không thực hiện nghĩa vụ sẽ không được xét giảm theo khoản 7 Điều 6.

Thứ tư, cần lựa chọn đúng căn cứ đề nghị. Trường hợp đã khắc phục một phần hậu quả, trường hợp có thêm tình tiết lập công, quá già yếu hoặc mắc bệnh hiểm nghèo và trường hợp không có điều kiện khắc phục hậu quả là những nhóm có điều kiện và mức giảm khác nhau. Việc viện dẫn không đúng căn cứ có thể khiến yêu cầu không được xem xét theo hướng phù hợp.

Trong những vụ án có nhiều người liên quan, nhiều nghĩa vụ tài chính hoặc dự án có quá trình triển khai phức tạp, việc rà soát bản án, hồ sơ thi hành án, tài liệu về khắc phục hậu quả và chứng cứ về điều kiện áp dụng cần được thực hiện một cách thận trọng.

Luật sư có thể hỗ trợ người bị kết án hoặc gia đình rà soát điều kiện áp dụng Nghị quyết 29/2026/QH16 và Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP; đánh giá tỷ lệ khắc phục hậu quả; hệ thống hóa chứng cứ; xác định căn cứ đề nghị và thực hiện các thủ tục cần thiết theo quy định. Đây là công việc đòi hỏi phải nghiên cứu cụ thể từng hồ sơ, không thể chỉ dựa vào một tỷ lệ khắc phục được nêu trong quy định để kết luận chắc chắn về kết quả giảm hình phạt.

Kết luận

Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP đã hướng dẫn cụ thể cơ chế giảm mức hình phạt đã tuyên đối với người bị kết án về hành vi vi phạm pháp luật đất đai thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết 29/2026/QH16.

Theo đó, người đã khắc phục một phần hậu quả có thể được xem xét giảm tối đa từ 1/4 đến 4/5 mức hình phạt đã tuyên. Nếu đồng thời lập công, quá già yếu hoặc mắc bệnh hiểm nghèo, mức giảm tối đa có thể lên đến 9/10. Người đang chấp hành án nhưng thực sự không có điều kiện khắc phục hậu quả cũng có thể được xem xét giảm, với mức tối đa không quá 1/4 mức hình phạt đã tuyên.

Tuy nhiên, các mức giảm này không tự động được áp dụng. Tòa án phải đánh giá điều kiện pháp lý, tỷ lệ khắc phục hậu quả, hiệu quả kinh tế – xã hội và các tình tiết cụ thể của từng trường hợp. Đặc biệt, người có khả năng, điều kiện khắc phục nhưng cố tình không thực hiện sẽ không được xem xét giảm theo cơ chế đặc thù.

Căn cứ pháp lý:

  • Nghị quyết số 29/2026/QH16 của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài.
  • Nghị quyết số 04/2026/NQ-HĐTP ngày 18/8/2026 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, có hiệu lực từ ngày 15/10/2026.

Liên hệ – Luật sư Quảng Ngãi.org

LUẬT SƯ TẠI QUẢNG NGÃI
    127 Nguyễn Tự Tân, Quảng Ngãi

LUẬT SƯ TẠI TP. HỒ CHÍ MINH
    389/74/6 Lê Văn Khương, P. Hiệp Thành, Quận 12, TP. HCM

Hotline: 0905 333 560
Email: info@luatsuquangngai.org

Website:  www.LuatsuQuangNgai.org     www.LCAlawfirm.vn     www.DoanhNghiep.LuatsuQuangNgai.org

Fanpage Luật Sư Quảng Ngãi: https://www.facebook.com/luatsuquangngailca

Công ty Luật LCA                    : https://www.facebook.com/luatsugioiquangngai

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Contact Me on Zalo
0905333560