Nhiều người cho rằng chỉ cần lập di chúc đúng quy định pháp luật thì khi qua đời, toàn bộ nội dung trong di chúc đương nhiên được thực hiện. Tuy nhiên trên thực tế, có không ít trường hợp di chúc được lập hoàn toàn hợp pháp nhưng vẫn không phát sinh hiệu lực hoặc chỉ có hiệu lực một phần.

Đây là nguyên nhân dẫn đến nhiều tranh chấp thừa kế giữa các thành viên trong gia đình sau khi người để lại tài sản qua đời.

Vậy điều kiện để một bản di chúc được coi là hợp pháp là gì? Trường hợp nào di chúc hợp pháp nhưng vẫn không được thực hiện? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây.

Di Chúc Là Gì?

Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.

Thông qua di chúc, người lập di chúc có thể:

• Chỉ định người được hưởng di sản.
• Phân chia tỷ lệ hưởng di sản.
• Giao tài sản cho tổ chức từ thiện.
• Dành một phần tài sản để thờ cúng.
• Chỉ định người quản lý di sản.
• Giao nghĩa vụ cho người thừa kế.

Việc lập di chúc là quyền nhân thân của mỗi cá nhân và được pháp luật bảo vệ.

Điều Kiện Để Di Chúc Hợp Pháp

Không phải mọi bản di chúc đều có giá trị pháp lý. Điều 630 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định một bản di chúc chỉ được coi là hợp pháp khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau.

1. Người Lập Di Chúc Minh Mẫn, Sáng Suốt

Tại thời điểm lập di chúc, người để lại tài sản phải nhận thức và làm chủ được hành vi của mình.

Đồng thời, việc lập di chúc phải hoàn toàn tự nguyện, không bị:

• Lừa dối.
• Đe dọa.
• Cưỡng ép.

2. Nội Dung Di Chúc Không Vi Phạm Pháp Luật

Nội dung di chúc không được trái pháp luật hoặc trái đạo đức xã hội.

Ví dụ:

• Để lại tài sản nhằm thực hiện hành vi phạm tội.
• Yêu cầu người thừa kế thực hiện hành vi trái pháp luật mới được nhận di sản.

3. Hình Thức Di Chúc Đúng Quy Định

Di chúc có thể được lập dưới nhiều hình thức khác nhau:

• Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng.
• Di chúc bằng văn bản có người làm chứng.
• Di chúc có công chứng.
• Di chúc có chứng thực.
• Di chúc miệng trong trường hợp đặc biệt.

Mỗi hình thức đều phải tuân thủ những điều kiện pháp luật nhất định mới được công nhận.

4. Điều Kiện Đặc Biệt Đối Với Một Số Đối Tượng

Một số trường hợp pháp luật quy định chặt chẽ hơn, chẳng hạn:

• Người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi chỉ được lập di chúc bằng văn bản và phải có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ.
• Người không biết chữ hoặc bị hạn chế về thể chất phải có người làm chứng và thực hiện công chứng hoặc chứng thực theo quy định.

Di Chúc Hợp Pháp Có Phải Lúc Nào Cũng Có Hiệu Lực Không?

Câu trả lời là không.

Trên thực tế, một bản di chúc có thể hoàn toàn hợp pháp khi được lập nhưng đến thời điểm mở thừa kế lại không còn hiệu lực hoặc chỉ có hiệu lực một phần.

Điều này được quy định tại Điều 643 Bộ luật Dân sự năm 2015.

03 Trường Hợp Di Chúc Hợp Pháp Nhưng Không Có Hiệu Lực

1. Người Thừa Kế Chết Trước Hoặc Chết Cùng Thời Điểm Với Người Lập Di Chúc

Đây là trường hợp xảy ra khá phổ biến trong thực tế.

Ví dụ:

Ông A lập di chúc để lại toàn bộ căn nhà cho con trai là anh B. Tuy nhiên, anh B không may qua đời trước ông A.

Khi ông A mất, phần di chúc liên quan đến anh B sẽ không còn hiệu lực vì người được chỉ định hưởng di sản không còn tồn tại tại thời điểm mở thừa kế.

Tương tự, nếu người lập di chúc và người thừa kế chết cùng thời điểm thì phần di sản dành cho người đó cũng không được thực hiện theo nội dung di chúc.

2. Tổ Chức Được Chỉ Định Hưởng Di Sản Không Còn Tồn Tại

Pháp luật cho phép cá nhân để lại tài sản cho:

• Doanh nghiệp.
• Quỹ từ thiện.
• Tổ chức xã hội.
• Cơ sở tôn giáo.
• Các tổ chức hợp pháp khác.

Tuy nhiên, nếu đến thời điểm mở thừa kế, tổ chức đó đã giải thể, chấm dứt hoạt động hoặc không còn tồn tại hợp pháp thì phần di chúc liên quan sẽ không có hiệu lực.

Ví Dụ

Bà C lập di chúc để lại 500 triệu đồng cho một quỹ từ thiện. Tuy nhiên trước khi bà C qua đời, quỹ này đã giải thể.

Khi đó, nội dung di chúc liên quan đến quỹ từ thiện sẽ không được thực hiện.

3. Di Sản Không Còn Tồn Tại Tại Thời Điểm Mở Thừa Kế

Di chúc chỉ có thể được thực hiện nếu tài sản được để lại vẫn còn tồn tại tại thời điểm người lập di chúc qua đời.

Nếu tài sản đã bị mất, tiêu hủy hoặc không còn tồn tại thì nội dung di chúc liên quan đến tài sản đó sẽ không có hiệu lực.

Ví Dụ

Ông D lập di chúc để lại một chiếc ô tô cho con gái.

Tuy nhiên trước khi qua đời, chiếc xe đã bị tai nạn và bị hủy hoàn toàn.

Trong trường hợp này, người con không thể yêu cầu nhận chiếc xe theo nội dung di chúc vì tài sản không còn tồn tại.

Di Chúc Có Thể Mất Hiệu Lực Một Phần Không?

Có.

Khoản 3 Điều 643 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định nếu chỉ một phần nội dung di chúc không có hiệu lực thì phần còn lại vẫn được thực hiện.

Ví dụ:

• Di chúc để lại căn nhà cho người con trai.
• Để lại một khoản tiền cho quỹ từ thiện đã giải thể.

Khi đó:

• Phần di chúc liên quan đến căn nhà vẫn có hiệu lực.
• Phần liên quan đến quỹ từ thiện sẽ không có hiệu lực.

Những Người Được Hưởng Thừa Kế Không Phụ Thuộc Nội Dung Di Chúc

Nhiều người lập di chúc nhưng không biết rằng pháp luật vẫn bảo vệ quyền lợi của một số chủ thể đặc biệt.

Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự năm 2015, những người sau đây vẫn có quyền hưởng một phần di sản dù không được chỉ định trong di chúc:

• Con chưa thành niên.
• Cha mẹ của người chết.
• Vợ hoặc chồng của người chết.
• Con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động.

Đây được gọi là người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc.

Làm Thế Nào Để Hạn Chế Tranh Chấp Về Di Chúc?

Để tránh xảy ra tranh chấp thừa kế sau này, người lập di chúc nên:

• Lập di chúc bằng văn bản.
• Thực hiện công chứng hoặc chứng thực.
• Mô tả rõ tài sản để lại.
• Xác định chính xác người thừa kế.
• Cập nhật di chúc khi có thay đổi về tài sản hoặc nhân thân.
• Tham khảo ý kiến luật sư trước khi lập di chúc có giá trị lớn.

Dịch Vụ Luật Sư Tư Vấn Thừa Kế Tại Quảng Ngãi

Nếu đang gặp các vấn đề như:

• Soạn thảo di chúc hợp pháp.
• Tranh chấp hiệu lực di chúc.
• Tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất.
• Yêu cầu chia di sản thừa kế.
• Yêu cầu tuyên bố di chúc vô hiệu.

Liên hệ Luật sư LCA Quảng Ngãi để được đánh giá hồ sơ và lựa chọn phương án giải quyết phù hợp nhất.

Câu Hỏi Thường Gặp

Di chúc có công chứng có bị vô hiệu không?

Có. Dù đã công chứng nhưng nếu thuộc trường hợp pháp luật quy định hoặc vi phạm điều kiện có hiệu lực thì vẫn có thể bị tuyên vô hiệu.

Người được hưởng thừa kế chết trước người lập di chúc thì sao?

Phần di chúc liên quan đến người đó sẽ không có hiệu lực.

Di chúc hợp pháp nhưng tài sản đã bán hết thì có còn hiệu lực không?

Nếu tài sản được định đoạt trong di chúc không còn tồn tại tại thời điểm mở thừa kế thì phần nội dung đó không có hiệu lực.

Di chúc có thể chỉ mất hiệu lực một phần không?

Có. Phần nội dung hợp pháp và còn khả năng thực hiện vẫn được công nhận.

Kết Luận

Việc một bản di chúc được lập hợp pháp chưa đồng nghĩa chắc chắn sẽ được thực hiện toàn bộ. Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, di chúc có thể không có hiệu lực hoặc chỉ có hiệu lực một phần nếu người thừa kế chết trước người lập di chúc, tổ chức được hưởng thừa kế không còn tồn tại hoặc tài sản để lại không còn tồn tại tại thời điểm mở thừa kế. Vì vậy, để bảo đảm ý chí của mình được thực hiện đúng, người dân nên lập di chúc chặt chẽ và thường xuyên rà soát, cập nhật nội dung khi có thay đổi về tài sản hoặc người thừa kế.

Liên hệ – Luật sư Quảng Ngãi .org