Quyền kết hôn là một trong những quyền nhân thân cơ bản được pháp luật Việt Nam ghi nhận và bảo vệ. Tuy nhiên, quyền này chỉ được thực hiện khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định, trong đó điều kiện về độ tuổi là yêu cầu bắt buộc. Việc xác lập quan hệ vợ chồng khi chưa đủ tuổi kết hôn không chỉ vi phạm pháp luật mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy đối với cá nhân, gia đình và xã hội. Chính vì vậy, pháp luật Việt Nam nghiêm cấm hành vi tảo hôn và có những chế tài xử lý tương ứng.

1. Kết hôn khi chưa đủ tuổi được gọi là gì?

Theo khoản 8 Điều 3 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, tảo hôn là việc lấy vợ, lấy chồng khi một bên hoặc cả hai bên chưa đủ tuổi kết hôn theo quy định của pháp luật.

Khái niệm này cho thấy tảo hôn không chỉ giới hạn ở việc đăng ký kết hôn tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền mà còn bao gồm cả việc tổ chức cưới hỏi, chung sống như vợ chồng khi chưa đủ độ tuổi luật định.

Về bản chất pháp lý, tảo hôn là hành vi vi phạm điều kiện kết hôn và thuộc nhóm hành vi bị nghiêm cấm trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình.

2. Điều kiện về độ tuổi kết hôn theo pháp luật hiện hành

Điều 8 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định:

• Nam phải từ đủ 20 tuổi trở lên;
• Nữ phải từ đủ 18 tuổi trở lên.

Như vậy:

• Nam chưa đủ 20 tuổi không đủ điều kiện kết hôn;
• Nữ chưa đủ 18 tuổi không đủ điều kiện kết hôn.

Đặc biệt, pháp luật không quy định ngoại lệ cho trường hợp mang thai, có con chung hoặc được gia đình hai bên đồng ý. Dù có bất kỳ lý do nào thì việc kết hôn khi chưa đủ tuổi vẫn bị xem là tảo hôn.

3. Ý nghĩa của quy định về độ tuổi kết hôn

Điều kiện về độ tuổi không phải là sự hạn chế quyền tự do kết hôn mà là cơ chế pháp lý nhằm bảo vệ lợi ích của người kết hôn và lợi ích chung của xã hội.

Bảo đảm sự phát triển về thể chất và tâm sinh lý

Hôn nhân kéo theo nhiều trách nhiệm như:

• Sinh con;
• Nuôi dưỡng con cái;
• Quản lý tài sản;
• Thực hiện nghĩa vụ giữa vợ và chồng.

Nếu kết hôn quá sớm, cá nhân thường chưa phát triển đầy đủ về thể chất và tâm lý để đảm nhận những trách nhiệm này.

Bảo đảm quyền được học tập và phát triển

Phần lớn các trường hợp tảo hôn dẫn đến:

• Bỏ học giữa chừng;
• Mất cơ hội nghề nghiệp;
• Hạn chế khả năng tiếp cận tri thức;
• Giảm khả năng phát triển kinh tế cá nhân.

Nâng cao chất lượng dân số

Nhiều nghiên cứu cho thấy việc mang thai và sinh con ở độ tuổi quá trẻ có nguy cơ cao ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và trẻ em. Vì vậy, quy định về độ tuổi kết hôn còn là giải pháp nhằm bảo vệ giống nòi và nâng cao chất lượng dân số.

4. Tảo hôn là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm

Khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định:

Tảo hôn và tổ chức tảo hôn là hành vi bị nghiêm cấm.

Điều này thể hiện quan điểm nhất quán của Nhà nước trong việc bảo vệ trẻ em và ngăn chặn những hệ lụy tiêu cực do kết hôn sớm gây ra.

Đối tượng vi phạm không chỉ là người trực tiếp tảo hôn mà còn có thể bao gồm:

• Cha mẹ;
• Người thân;
• Già làng, trưởng bản;
• Người tổ chức cưới hỏi;
• Cá nhân khác có hành vi thúc đẩy hoặc tổ chức việc tảo hôn.

5. Kết hôn dưới 18 tuổi có được không?

Câu trả lời là không.

Đối với nữ giới, điều kiện tối thiểu để kết hôn là từ đủ 18 tuổi.

Đối với nam giới, điều kiện tối thiểu để kết hôn là từ đủ 20 tuổi.

Do đó:

• Nữ dưới 18 tuổi không được kết hôn;
• Nam dưới 20 tuổi không được kết hôn.

Nói cách khác, người dưới 18 tuổi chắc chắn không đủ điều kiện kết hôn theo pháp luật Việt Nam hiện hành.

6. Cách xác định độ tuổi kết hôn

Điều 2 Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP hướng dẫn:

• Nam từ đủ 20 tuổi trở lên là đã qua ngày sinh nhật lần thứ 20;
• Nữ từ đủ 18 tuổi trở lên là đã qua ngày sinh nhật lần thứ 18.

Ví dụ:

Một nam giới sinh ngày 15/10/2006 thì đến ngày 15/10/2026 mới đủ tuổi kết hôn.

Nếu đăng ký kết hôn trước ngày này thì vẫn bị xem là chưa đủ tuổi kết hôn.

Việc xác định tuổi được căn cứ theo:

• Ngày sinh;
• Tháng sinh;
• Năm sinh.

Trong trường hợp không xác định được đầy đủ ngày, tháng sinh thì áp dụng quy tắc xác định theo hướng dẫn của pháp luật hộ tịch.

7. Chế tài xử lý hành vi tảo hôn

Xử phạt vi phạm hành chính

Theo Điều 58 Nghị định 82/2020/NĐ-CP:

Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với hành vi:

• Tổ chức lấy vợ, lấy chồng cho người chưa đủ tuổi kết hôn.

Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi:

• Duy trì quan hệ vợ chồng trái pháp luật với người chưa đủ tuổi kết hôn mặc dù đã có bản án hoặc quyết định có hiệu lực của Tòa án yêu cầu chấm dứt.

Truy cứu trách nhiệm hình sự

Điều 183 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định tội tổ chức tảo hôn.

Người đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi tổ chức tảo hôn mà còn tiếp tục vi phạm có thể bị:

• Phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 30 triệu đồng; hoặc
• Phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm.

Như vậy, hành vi tổ chức tảo hôn trong một số trường hợp không chỉ bị xử phạt hành chính mà còn có thể bị xử lý hình sự.

8. Dưới 18 tuổi chỉ tổ chức đám cưới có bị xem là tảo hôn không?

Đây là vấn đề thường gặp trong thực tiễn.

Nhiều người cho rằng chỉ khi đăng ký kết hôn mới bị xem là tảo hôn. Tuy nhiên, cách hiểu này không chính xác.

Theo quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình, tảo hôn là việc lấy vợ, lấy chồng khi chưa đủ tuổi kết hôn.

Do đó, dù:

• Chưa đăng ký kết hôn;
• Chỉ tổ chức lễ cưới;
• Chỉ chung sống như vợ chồng;

nhưng nếu một bên hoặc cả hai bên chưa đủ tuổi luật định thì vẫn có thể bị xem là tảo hôn.

Điều này xuất phát từ mục tiêu bảo vệ trẻ em và ngăn ngừa các hậu quả tiêu cực của việc kết hôn sớm.

Kết luận

Tảo hôn là hành vi xác lập quan hệ vợ chồng khi một bên hoặc cả hai bên chưa đủ tuổi kết hôn theo quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình. Đây là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm vì ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tương lai của người chưa thành niên, đồng thời tác động tiêu cực đến chất lượng dân số và sự phát triển của xã hội.

Việc bảo đảm điều kiện về độ tuổi kết hôn không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là cơ chế bảo vệ quyền trẻ em, quyền được học tập, phát triển và xây dựng gia đình một cách bền vững trong tương lai.

Liên hệ – Luật sư Quảng Ngãi.org