Ly thân có làm chấm dứt chế độ tài sản của vợ chồng?

Trong thực tiễn giải quyết các vụ án hôn nhân và gia đình, một trong những vấn đề phát sinh nhiều tranh chấp nhất là việc xác định tài sản được tạo lập trong thời gian vợ chồng đã ly thân có phải là tài sản chung để chia khi ly hôn hay không.

Không ít người cho rằng khi vợ chồng đã sống riêng, không còn quan hệ tình cảm và kinh tế với nhau thì tài sản do mỗi người tạo lập sau thời điểm ly thân đương nhiên là tài sản riêng. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, nhận định này chưa hoàn toàn chính xác.

Trước hết cần khẳng định rằng pháp luật Việt Nam hiện hành không quy định chế định “ly thân”. Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 chỉ ghi nhận hai trạng thái pháp lý của quan hệ hôn nhân: đang tồn tại hoặc đã chấm dứt theo bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án.

Do đó, việc vợ chồng tự thỏa thuận sống riêng hoặc thực tế không còn chung sống với nhau không làm chấm dứt quan hệ hôn nhân và cũng không làm chấm dứt chế độ tài sản của vợ chồng.

Nói cách khác, về mặt pháp lý, dù đã ly thân nhiều năm nhưng chưa ly hôn thì hai bên vẫn là vợ chồng hợp pháp.

Nguyên tắc xác định tài sản trong thời kỳ ly thân

Theo Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, tài sản chung của vợ chồng bao gồm:

Tài sản do vợ, chồng tạo ra;
Thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh;
Hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng;
Các khoản thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân.

Quy định này cho thấy pháp luật lấy tiêu chí “thời kỳ hôn nhân” làm căn cứ xác định tài sản chung, chứ không dựa trên việc vợ chồng có đang sống chung hay không.

Vì vậy, về nguyên tắc, tài sản được hình thành sau khi ly thân nhưng trước thời điểm bản án hoặc quyết định ly hôn có hiệu lực pháp luật vẫn được xem là tài sản chung của vợ chồng.

Đây cũng là cơ sở pháp lý được các Tòa án áp dụng phổ biến trong thực tiễn xét xử.

Tài sản hình thành sau ly thân có phải lúc nào cũng là tài sản chung?

Mặc dù nguyên tắc chung là như vậy, nhưng không phải mọi tài sản được tạo lập trong thời gian ly thân đều mặc nhiên bị chia khi ly hôn.

Khoản 1 Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 đồng thời quy định:

Trong trường hợp không có căn cứ để chứng minh tài sản mà vợ, chồng đang có tranh chấp là tài sản riêng thì tài sản đó được coi là tài sản chung.

Quy định này cho thấy pháp luật cho phép một bên chứng minh tài sản được hình thành hoàn toàn từ nguồn tài sản riêng hoặc từ công sức lao động độc lập của mình sau khi ly thân.

Trong thực tiễn, Tòa án thường xem xét các yếu tố như:

Thời gian ly thân kéo dài bao lâu;
Hai bên còn duy trì quan hệ kinh tế hay không;
Nguồn tiền tạo lập tài sản đến từ đâu;
Có sự đóng góp của người còn lại hay không;
Có thỏa thuận phân chia tài sản trong thời kỳ hôn nhân hay không.

Nếu chứng minh được tài sản được tạo lập hoàn toàn từ nguồn tài sản riêng hoặc thu nhập riêng của một bên sau khi đã chấm dứt mọi quan hệ kinh tế với người còn lại thì Tòa án có thể xem xét công nhận đó là tài sản riêng.

Ly thân kéo dài có ảnh hưởng đến việc chia tài sản khi ly hôn không?

Mặc dù ly thân không làm chấm dứt chế độ tài sản của vợ chồng nhưng đây lại là tình tiết quan trọng khi Tòa án xem xét công sức đóng góp của mỗi bên.

Theo khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, khi chia tài sản chung, Tòa án phải xem xét:

Hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng;
Công sức đóng góp của mỗi bên;
Lỗi của mỗi bên trong việc vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng;
Bảo vệ quyền lợi chính đáng trong sản xuất, kinh doanh.

Do đó, nếu trong nhiều năm ly thân một người tự mình lao động, tạo lập và duy trì khối tài sản mà người còn lại không có bất kỳ đóng góp nào thì đây là căn cứ để Tòa án xem xét chia tài sản theo tỷ lệ không nhất thiết phải là 50/50.

Có được chia tài sản trong thời kỳ ly thân không?

Pháp luật không cấm vợ chồng phân chia tài sản khi hôn nhân vẫn đang tồn tại.

Điều 38 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 cho phép vợ chồng thỏa thuận chia một phần hoặc toàn bộ tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân.

Việc thỏa thuận này phải được lập thành văn bản. Đối với tài sản mà pháp luật yêu cầu đăng ký quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng thì văn bản phân chia phải được công chứng hoặc chứng thực theo quy định.

Đây là giải pháp hiệu quả giúp các bên xác lập rõ quyền sở hữu tài sản trong giai đoạn ly thân và hạn chế tranh chấp nếu sau này phát sinh yêu cầu ly hôn.

Kết luận

Ly thân không làm chấm dứt quan hệ hôn nhân và cũng không làm chấm dứt chế độ tài sản của vợ chồng. Vì vậy, về nguyên tắc, tài sản được hình thành trong thời gian ly thân vẫn có thể được xác định là tài sản chung để xem xét phân chia khi ly hôn.

Tuy nhiên, việc chia tài sản không hoàn toàn phụ thuộc vào thời điểm tạo lập tài sản mà còn phụ thuộc vào nguồn gốc hình thành, công sức đóng góp của mỗi bên và các chứng cứ chứng minh tài sản riêng. Do đó, trong những trường hợp vợ chồng đã ly thân kéo dài hoặc có khối tài sản giá trị lớn, việc lập thỏa thuận phân chia tài sản trong thời kỳ hôn nhân hoặc tham khảo ý kiến luật sư là cần thiết để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên.