Bốc bát họ là gì?

Trong đời sống xã hội, “bốc bát họ” là thuật ngữ thường được sử dụng để chỉ một hình thức cho vay tiền nhanh, giải ngân ngay trong ngày và không yêu cầu nhiều thủ tục như các tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, đây không phải là khái niệm pháp lý được ghi nhận trong bất kỳ văn bản quy phạm pháp luật nào.

Về bản chất, bốc bát họ là một giao dịch vay tài sản giữa cá nhân với cá nhân hoặc giữa cá nhân với tổ chức không phải là tổ chức tín dụng. Người vay được nhận một khoản tiền thấp hơn số tiền ghi nhận trên giấy vay và phải hoàn trả đủ số tiền gốc theo thỏa thuận trong thời gian ngắn, thường từ 30 đến 60 ngày.

Ví dụ, người vay “bốc bát họ 10 triệu đồng” nhưng thực tế chỉ nhận khoảng 8 triệu đồng, trong khi vẫn phải hoàn trả đủ 10 triệu đồng theo thời hạn cam kết. Phần tiền bị giữ lại thực chất là tiền lãi được thu trước.

Chính cơ chế này khiến mức lãi suất thực tế của các giao dịch bốc bát họ thường cao hơn rất nhiều so với mức lãi suất được pháp luật cho phép.

Bản chất pháp lý của giao dịch bốc bát họ

Mặc dù được gọi bằng nhiều tên khác nhau như bốc họ, bốc bát họ, vay nóng, vay góp ngày hoặc vay đứng, nhưng về phương diện pháp lý, đây vẫn là giao dịch vay tài sản được điều chỉnh bởi Bộ luật Dân sự năm 2015.

Theo Điều 463 Bộ luật Dân sự năm 2015, hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay và bên vay có nghĩa vụ hoàn trả tài sản khi đến hạn.

Do đó, mọi giao dịch bốc bát họ đều phải tuân thủ các quy định về:

• Điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự;
• Nghĩa vụ trả nợ;
• Giới hạn lãi suất;
• Trách nhiệm dân sự và trách nhiệm hình sự khi có vi phạm.

Việc các bên gọi giao dịch là “bốc họ”, “hỗ trợ tài chính” hay “phí dịch vụ” không làm thay đổi bản chất pháp lý của quan hệ vay tài sản.

Lãi suất trong giao dịch bốc bát họ có hợp pháp hay không?

Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định:

Lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác.

Như vậy, pháp luật tôn trọng quyền tự do thỏa thuận của các bên nhưng đặt ra giới hạn tối đa nhằm ngăn chặn hành vi cho vay nặng lãi.

Trong thực tế, nhiều giao dịch bốc bát họ thu lãi từ 20% đến 30% chỉ trong thời hạn 30 hoặc 40 ngày. Nếu quy đổi theo năm, mức lãi suất thực tế có thể lên tới 150%, 200% hoặc thậm chí cao hơn.

Đối với phần lãi vượt quá giới hạn 20%/năm, pháp luật xác định đây là phần thỏa thuận vô hiệu và bên cho vay không có quyền yêu cầu thanh toán.

Khi nào hành vi cho vay bốc bát họ bị xử lý hình sự?

Không phải mọi trường hợp cho vay lãi cao đều bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Theo Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), người cho vay chỉ bị xử lý về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự khi đồng thời đáp ứng các điều kiện:

Thứ nhất, lãi suất cho vay gấp 05 lần trở lên mức lãi suất tối đa theo quy định của Bộ luật Dân sự

Mức lãi suất tối đa hiện nay là 20%/năm.

Do đó, lãi suất từ 100%/năm trở lên mới đủ điều kiện xem xét trách nhiệm hình sự.

Thứ hai, có yếu tố thu lợi bất chính

Người cho vay phải:

• Thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên; hoặc
• Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này; hoặc
• Đã bị kết án về tội này nhưng chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

Nếu không đáp ứng các điều kiện trên thì hành vi chỉ bị xử lý theo quan hệ dân sự hoặc xử phạt hành chính.

Mức hình phạt đối với tội cho vay lãi nặng

Người phạm tội có thể phải chịu các hình phạt sau:

Khung cơ bản

• Phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 200 triệu đồng; hoặc
• Cải tạo không giam giữ đến 03 năm.

Khung tăng nặng

Nếu thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng trở lên:

• Phạt tiền từ 200 triệu đồng đến 01 tỷ đồng; hoặc
• Phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị:

• Phạt tiền bổ sung từ 30 triệu đồng đến 100 triệu đồng;
• Cấm hành nghề hoặc đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Những rủi ro pháp lý đối với người vay

Bên cạnh mức lãi suất rất cao, người vay theo hình thức bốc bát họ còn đối mặt với nhiều rủi ro như:

• Bị giữ giấy tờ tùy thân;
• Bị ép ký giấy vay có giá trị cao hơn số tiền thực nhận;
• Bị đòi nợ bằng các biện pháp trái pháp luật;
• Bị xâm phạm danh dự, nhân phẩm hoặc đời sống riêng tư.

Trong trường hợp phát hiện hành vi đe dọa, cưỡng ép, khủng bố tinh thần hoặc cưỡng đoạt tài sản, người vay có quyền tố giác đến cơ quan công an để được bảo vệ theo quy định pháp luật.

Kết luận

Bốc bát họ thực chất là một hình thức cho vay dân sự nhưng thường gắn liền với mức lãi suất rất cao và nhiều rủi ro pháp lý. Pháp luật không cấm giao dịch vay tiền giữa cá nhân với cá nhân, nhưng nghiêm cấm hành vi cho vay vượt quá giới hạn lãi suất nhằm trục lợi.

Khi tham gia các giao dịch vay tiền ngoài hệ thống ngân hàng, người dân cần đặc biệt thận trọng, tìm hiểu kỹ lãi suất thực tế phải trả, nội dung giấy tờ ký kết và tuyệt đối không giao giấy tờ nhân thân cho bên cho vay nhằm hạn chế các tranh chấp và hậu quả pháp lý có thể phát sinh.

Liên hệ – Luật sư Quảng Ngãi.org