Cha mẹ không có khả năng lao động, không có tài sản: Có quyền yêu cầu con đã thành niên cấp dưỡng không?

Cha mẹ khi về già, mất khả năng lao động hoặc lâm vào hoàn cảnh khó khăn, không còn tài sản để tự bảo đảm cuộc sống thì có quyền yêu cầu con đã thành niên thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng theo quy định pháp luật. Đây không chỉ là trách nhiệm đạo đức trong quan hệ gia đình mà còn là nghĩa vụ pháp lý được Luật Hôn nhân và gia đình ghi nhận.

Tuy nhiên, không phải cứ cha mẹ đã lớn tuổi, nghỉ hưu hoặc có thu nhập thấp thì con đương nhiên phải cấp dưỡng. Pháp luật đặt ra những điều kiện cụ thể về khả năng lao động, tài sản của cha mẹ và tình trạng sống chung giữa cha mẹ với người con. Trường hợp có nhiều người con, nghĩa vụ cấp dưỡng cũng không mặc nhiên được chia đều mà phải căn cứ vào thu nhập, khả năng thực tế của từng người và nhu cầu thiết yếu của cha mẹ.

Vậy cha mẹ có quyền yêu cầu con đã thành niên cấp dưỡng trong những trường hợp nào? Nếu các con không tự nguyện thực hiện thì cha mẹ có thể khởi kiện hay yêu cầu xử lý ra sao?

Cha mẹ không có khả năng lao động, không có tài sản: Có quyền yêu cầu con đã thành niên cấp dưỡng không?
Cha mẹ không có khả năng lao động, không có tài sản: Có quyền yêu cầu con đã thành niên cấp dưỡng không?

1. Cha mẹ có được yêu cầu con đã thành niên cấp dưỡng khi không có khả năng lao động không?

Câu trả lời là có, nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo Điều 111 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.

Cụ thể, điều luật quy định:

“Con đã thành niên không sống chung với cha, mẹ có nghĩa vụ cấp dưỡng cho cha, mẹ trong trường hợp cha, mẹ không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.”

Từ quy định này, có thể xác định bốn yếu tố cần xem xét:

  • Người con đã thành niên;
  • Người con không sống chung với cha, mẹ;
  • Cha, mẹ không có khả năng lao động;
  • Cha, mẹ không có tài sản để tự nuôi mình.

Đây là những điều kiện gắn với nhau. Việc xác định nghĩa vụ cấp dưỡng phải dựa trên tình trạng thực tế của cha mẹ và người con, không thể chỉ căn cứ vào một yếu tố riêng lẻ.

1.1. Người con phải là người đã thành niên

Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, người thành niên là người từ đủ 18 tuổi trở lên, trừ trường hợp có quy định khác về năng lực hành vi dân sự.

Như vậy, nghĩa vụ cấp dưỡng theo Điều 111 được đặt ra đối với người con đã thành niên. Người con chưa đủ 18 tuổi không thuộc trường hợp được xác định là chủ thể có nghĩa vụ cấp dưỡng theo điều luật này.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa việc đã đủ tuổi thành niên và khả năng thực tế thực hiện nghĩa vụ. Điều 111 xác định nghĩa vụ cấp dưỡng của người con đã thành niên, còn khi xác định mức cấp dưỡng, Điều 116 Luật Hôn nhân và gia đình yêu cầu phải căn cứ vào thu nhập, khả năng thực tế của người có nghĩa vụ và nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng.

Do đó, Tòa án không thể bỏ qua hoàn cảnh kinh tế, thu nhập và các nghĩa vụ thiết yếu khác của người con khi xem xét mức cấp dưỡng cụ thể.

1.2. Người con không sống chung với cha, mẹ

Điều 111 chỉ đặt ra nghĩa vụ cấp dưỡng trong trường hợp người con đã thành niên không sống chung với cha, mẹ.

Cần hiểu rằng sống chung hay không sống chung là vấn đề phải đánh giá trên thực tế. Việc người con có hộ khẩu hoặc đăng ký thường trú cùng địa chỉ với cha mẹ không nhất thiết đồng nghĩa với việc hai bên đang thực tế chung sống, chăm sóc và bảo đảm sinh hoạt cho nhau.

Ngược lại, việc người con đi làm xa, sinh sống tại địa phương khác hoặc có nơi ở riêng là những yếu tố cần xem xét khi xác định điều kiện này.

Ví dụ: Cha mẹ đã cao tuổi, không còn khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình. Người con đã lập gia đình, sinh sống tại một tỉnh khác, không trực tiếp chăm sóc hoặc bảo đảm sinh hoạt cho cha mẹ. Nếu đáp ứng các điều kiện còn lại, người con có nghĩa vụ cấp dưỡng theo Điều 111.

Cũng cần lưu ý rằng nghĩa vụ cấp dưỡng không đồng nghĩa với việc người con phải chuyển về sống cùng cha mẹ. Cấp dưỡng có thể được thực hiện bằng tiền hoặc phương thức khác theo thỏa thuận và quy định pháp luật.

1.3. Cha, mẹ phải không có khả năng lao động

Đây là điều kiện quan trọng để xác định quyền yêu cầu cấp dưỡng.

Không có khả năng lao động không chỉ được hiểu đơn thuần là người đã lớn tuổi hoặc đã nghỉ hưu. Cần xem xét tình trạng sức khỏe, bệnh tật, khuyết tật, khả năng thực hiện công việc và những yếu tố thực tế ảnh hưởng đến khả năng tạo ra thu nhập để tự bảo đảm cuộc sống.

Chẳng hạn:

  • Cha hoặc mẹ mắc bệnh nặng, không còn khả năng lao động để tạo ra thu nhập;
  • Cha hoặc mẹ bị khuyết tật, suy giảm nghiêm trọng khả năng vận động hoặc khả năng làm việc;
  • Cha hoặc mẹ mắc bệnh kéo dài, sức khỏe không cho phép tiếp tục làm việc và không có khả năng tự bảo đảm sinh hoạt.

Ngược lại, một người chỉ vì đã đủ tuổi nghỉ hưu, không còn đi làm tại cơ quan hoặc không muốn tiếp tục lao động chưa đương nhiên được xác định là không có khả năng lao động.

Trong trường hợp có tranh chấp, các tài liệu như hồ sơ bệnh án, giấy xác nhận tình trạng khuyết tật, kết luận y khoa, tài liệu về tình trạng sức khỏe và khả năng lao động có thể được sử dụng để chứng minh.

1.4. Cha, mẹ phải không có tài sản để tự nuôi mình

Ngoài điều kiện không có khả năng lao động, Điều 111 còn yêu cầu cha, mẹ không có tài sản để tự nuôi mình.

Đây là điều kiện độc lập, phải được xem xét cùng với tình trạng không có khả năng lao động.

Ví dụ, một người cha mắc bệnh nặng, không còn khả năng lao động nhưng vẫn có nhà đất, tiền gửi tiết kiệm hoặc tài sản có giá trị đủ để bảo đảm cuộc sống thì không thể chỉ dựa vào việc mất khả năng lao động để mặc nhiên kết luận người con phải cấp dưỡng theo Điều 111.

Ngược lại, nếu người mẹ bị bệnh, không còn khả năng lao động, không có nhà đất, không có tài sản có thể sử dụng để tự bảo đảm cuộc sống thì có cơ sở xem xét quyền yêu cầu con đã thành niên cấp dưỡng.

Trong thực tế, việc xác định tài sản cần được đánh giá toàn diện, không chỉ nhìn vào việc cha mẹ có đứng tên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hay không. Cần xem xét quyền sở hữu tài sản, khả năng sử dụng, giá trị thực tế và khả năng tài sản đó có thể bảo đảm nhu cầu thiết yếu của cha mẹ hay không.

Đối với người có lương hưu, trợ cấp hoặc nguồn hỗ trợ thường xuyên, cần đánh giá cụ thể khả năng tự bảo đảm cuộc sống và tình trạng tài sản, không nên mặc nhiên kết luận chỉ dựa vào việc có hoặc không có một khoản thu nhập.

2. Có phải cha mẹ cứ già yếu là con phải cấp dưỡng?

Không phải mọi trường hợp cha mẹ già yếu đều phát sinh nghĩa vụ cấp dưỡng của con theo Điều 111.

Pháp luật không quy định rằng chỉ cần cha mẹ đạt một độ tuổi nhất định thì người con đã thành niên phải cấp dưỡng. Điều kiện pháp lý trọng tâm vẫn là cha mẹ không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình, đồng thời người con đã thành niên không sống chung với cha mẹ.

Ví dụ:

Trường hợp thứ nhất: Người mẹ 70 tuổi, đã nghỉ hưu, có lương hưu hàng tháng, có nhà ở và tiền tiết kiệm đủ bảo đảm sinh hoạt. Người mẹ không thể chỉ căn cứ vào tuổi tác để yêu cầu con cấp dưỡng theo Điều 111.

Trường hợp thứ hai: Người cha 62 tuổi, mắc bệnh nặng, không còn khả năng lao động, không có tài sản để tự nuôi mình và không có nguồn lực bảo đảm những nhu cầu thiết yếu. Người con đã thành niên đang sinh sống riêng. Trường hợp này có cơ sở để xem xét nghĩa vụ cấp dưỡng.

Trường hợp thứ ba: Người mẹ không còn khả năng lao động và không có tài sản, nhưng người con đang sống chung, trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng và bảo đảm các nhu cầu sinh hoạt của mẹ. Cần xem xét thực tế việc nuôi dưỡng để xác định nghĩa vụ đã được thực hiện hay chưa; không thể chỉ căn cứ vào việc người con không chuyển tiền hàng tháng để kết luận có hành vi trốn tránh cấp dưỡng.

Điều quan trọng là phải phân biệt giữa nghĩa vụ cấp dưỡng và nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng. Cấp dưỡng là việc đóng góp tiền hoặc tài sản để đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng; còn chăm sóc, nuôi dưỡng có thể bao gồm việc trực tiếp tổ chức sinh hoạt, chăm sóc sức khỏe và bảo đảm đời sống hàng ngày.

3. Có nhiều người con thì tất cả có phải cùng cấp dưỡng cho cha mẹ không?

Có. Trường hợp nhiều người con cùng có nghĩa vụ cấp dưỡng cho cha, mẹ thì các con phải thỏa thuận về phương thức và mức đóng góp theo quy định tại Điều 109 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.

Điều luật quy định:

“Trong trường hợp nhiều người cùng có nghĩa vụ cấp dưỡng cho một người hoặc cho nhiều người thì những người này thỏa thuận với nhau về phương thức và mức đóng góp phù hợp với thu nhập, khả năng thực tế của mỗi người và nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng; nếu không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án giải quyết.”

Như vậy, pháp luật không yêu cầu tất cả người con phải đóng góp một khoản tiền bằng nhau.

Việc xác định mức đóng góp cần xem xét:

  • Thu nhập và khả năng tài chính thực tế của từng người con;
  • Điều kiện sinh hoạt, hoàn cảnh gia đình của mỗi người;
  • Nhu cầu ăn uống, chỗ ở, chăm sóc sức khỏe và các nhu cầu thiết yếu của cha mẹ;
  • Việc người con nào đang trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng cha mẹ;
  • Những khoản hỗ trợ hoặc đóng góp mà các con đã thực hiện.

Ví dụ: Một gia đình có ba người con đã thành niên. Người con thứ nhất có thu nhập cao và điều kiện kinh tế ổn định; người con thứ hai có thu nhập trung bình; người con thứ ba đang gặp khó khăn, thu nhập không ổn định.

Nếu cha mẹ không còn khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình, các con có thể thỏa thuận người có điều kiện kinh tế tốt đóng góp nhiều hơn, người có thu nhập thấp đóng góp ít hơn. Người trực tiếp chăm sóc cha mẹ cũng có thể được tính đến khi xác định phương thức và mức đóng góp phù hợp.

Nếu không đạt được thỏa thuận, cha mẹ có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết.

Cần lưu ý rằng Điều 109 không đặt ra nguyên tắc chia đều nghĩa vụ theo đầu người. Tòa án phải căn cứ vào thu nhập, khả năng thực tế của từng người có nghĩa vụ và nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng.

4. Mức cấp dưỡng cho cha mẹ được xác định như thế nào?

Theo Điều 116 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, mức cấp dưỡng trước hết do người có nghĩa vụ cấp dưỡng và người được cấp dưỡng thỏa thuận.

Việc thỏa thuận phải căn cứ vào:

  • Thu nhập của người có nghĩa vụ cấp dưỡng;
  • Khả năng thực tế của người có nghĩa vụ cấp dưỡng;
  • Nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng.

Nếu không thỏa thuận được, các bên có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết.

Pháp luật không quy định một mức cấp dưỡng cố định áp dụng cho tất cả trường hợp cha mẹ yêu cầu con cấp dưỡng. Vì vậy, không thể mặc nhiên yêu cầu mỗi người con phải đóng một khoản tiền nhất định mà không xem xét điều kiện kinh tế và nhu cầu thực tế.

Ví dụ, cha mẹ cần tiền để chi trả tiền ăn, thuốc men, chi phí khám chữa bệnh và sinh hoạt hàng ngày. Các khoản này cần được xác định hợp lý, có tài liệu chứng minh khi cần thiết. Trên cơ sở đó, các bên thỏa thuận mức cấp dưỡng phù hợp với khả năng tài chính của từng người con.

Nếu người con cho rằng mức yêu cầu quá cao so với thu nhập và khả năng thực tế, người con có thể cung cấp tài liệu chứng minh thu nhập, chi phí sinh hoạt, nghĩa vụ tài chính và các khoản chi cần thiết khác để các bên hoặc Tòa án xem xét.

Ngoài ra, theo khoản 2 Điều 116, khi có lý do chính đáng, mức cấp dưỡng có thể được thay đổi. Việc thay đổi do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án giải quyết.

Điều này có ý nghĩa trong trường hợp cha mẹ phát sinh bệnh tật, nhu cầu chăm sóc tăng lên hoặc người con bị giảm thu nhập, mất việc làm và không còn khả năng thực hiện mức cấp dưỡng như trước.

5. Nghĩa vụ cấp dưỡng có thể được thực hiện bằng những phương thức nào?

Theo Điều 117 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, việc cấp dưỡng có thể được thực hiện theo một trong các phương thức:

  • Cấp dưỡng hàng tháng;
  • Cấp dưỡng hàng quý;
  • Cấp dưỡng nửa năm;
  • Cấp dưỡng hàng năm;
  • Cấp dưỡng một lần.

Các bên có thể thỏa thuận phương thức phù hợp với hoàn cảnh thực tế.

Ví dụ, cha mẹ có nhu cầu chi trả tiền ăn uống, thuốc men thường xuyên thì việc cấp dưỡng hàng tháng có thể phù hợp hơn. Trường hợp các bên có điều kiện và thống nhất thanh toán một khoản tiền để bảo đảm nhu cầu trong thời gian dài thì có thể thỏa thuận cấp dưỡng một lần.

Điều 117 cũng cho phép các bên thỏa thuận thay đổi phương thức cấp dưỡng hoặc tạm ngừng cấp dưỡng khi người có nghĩa vụ cấp dưỡng gặp khó khăn về kinh tế và không có khả năng thực hiện nghĩa vụ. Nếu không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án giải quyết.

Như vậy, người con không thể tự ý ngừng cấp dưỡng chỉ vì phát sinh khó khăn tài chính mà không trao đổi, thỏa thuận hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết khi cần thiết.

6. Con từ chối cấp dưỡng cho cha mẹ thì bị xử lý như thế nào?

Khi cha mẹ đáp ứng đầy đủ điều kiện được cấp dưỡng nhưng người con không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ, pháp luật có cơ chế yêu cầu Tòa án buộc thực hiện và xử lý hành vi vi phạm.

6.1. Có thể yêu cầu Tòa án buộc người con thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng

Theo khoản 2 Điều 107 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, trong trường hợp người có nghĩa vụ nuôi dưỡng trốn tránh nghĩa vụ thì theo yêu cầu của cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền yêu cầu theo Điều 119, Tòa án buộc người đó phải thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng theo quy định.

Do đó, nếu cha mẹ có đủ điều kiện được cấp dưỡng nhưng người con không tự nguyện thực hiện, cha mẹ có thể yêu cầu Tòa án giải quyết.

Khi yêu cầu Tòa án, người khởi kiện cần chuẩn bị các tài liệu chứng minh như:

  • Giấy tờ chứng minh quan hệ cha, mẹ và con;
  • Tài liệu chứng minh người con đã thành niên;
  • Tài liệu chứng minh tình trạng không sống chung;
  • Hồ sơ bệnh án, giấy xác nhận khuyết tật hoặc tài liệu chứng minh cha, mẹ không có khả năng lao động;
  • Tài liệu về tài sản, thu nhập và hoàn cảnh kinh tế của cha, mẹ;
  • Tài liệu thể hiện nhu cầu thiết yếu của cha, mẹ;
  • Tài liệu về việc người con từ chối hoặc không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng, nếu có.

Tòa án sẽ xem xét các điều kiện luật định, khả năng thực tế của người có nghĩa vụ và nhu cầu của người được cấp dưỡng để quyết định nghĩa vụ, mức cấp dưỡng và phương thức thực hiện.

6.2. Bị phạt tiền từ 5 triệu đồng đến 10 triệu đồng

Theo điểm b khoản 1 Điều 43 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, hành vi từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng, nuôi dưỡng cha, mẹ theo quy định của pháp luật có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng.

Ngoài hình thức phạt tiền, khoản 2 Điều 43 còn quy định biện pháp khắc phục hậu quả là buộc thực hiện nghĩa vụ đóng góp, nuôi dưỡng theo quy định.

Nghị định 282/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/12/2025. Đây là căn cứ xử lý hành chính cần lưu ý khi xem xét hành vi từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng cho cha mẹ.

Tuy nhiên, không phải cứ người con chưa chuyển tiền theo yêu cầu của cha mẹ là đương nhiên bị xử phạt. Cơ quan có thẩm quyền cần xác định người con có thực sự thuộc trường hợp phải cấp dưỡng theo Điều 111 hay không, có hành vi từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ trái quy định hay không và các yếu tố liên quan.

6.3. Có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng

Trong trường hợp nghiêm trọng, hành vi từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 186 Bộ luật Hình sự năm 2015, đã được sửa đổi, bổ sung.

Theo đó, người có nghĩa vụ cấp dưỡng và có khả năng thực tế để thực hiện nghĩa vụ nhưng từ chối hoặc trốn tránh, làm cho người được cấp dưỡng lâm vào tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 380 Bộ luật Hình sự, có thể bị:

  • Phạt cảnh cáo;
  • Phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm; hoặc
  • Phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.

Như vậy, việc truy cứu trách nhiệm hình sự không chỉ dựa trên việc người con không cấp dưỡng. Cần chứng minh các dấu hiệu cấu thành tội phạm, trong đó có khả năng thực tế thực hiện nghĩa vụ, hành vi từ chối hoặc trốn tránh và hậu quả hoặc điều kiện tái phạm được quy định tại Điều 186.

Ngoài ra, nếu người con cố ý không chấp hành bản án hoặc quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật về nghĩa vụ cấp dưỡng, cần xem xét thêm các dấu hiệu của tội không chấp hành án theo Điều 380 Bộ luật Hình sự. Việc áp dụng điều luật nào phải căn cứ vào nội dung bản án, quyết định, quá trình tổ chức thi hành và các điều kiện cấu thành tội phạm; không thể mặc nhiên coi mọi trường hợp không cấp dưỡng là phạm tội.

7. Ai có quyền yêu cầu Tòa án buộc con cấp dưỡng cho cha mẹ?

Điều 119 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định người được cấp dưỡng và một số cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền yêu cầu Tòa án buộc người không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng phải thực hiện nghĩa vụ đó.

Cụ thể:

Thứ nhất, người được cấp dưỡng.

Trong trường hợp này, chính cha hoặc mẹ có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết nếu đáp ứng điều kiện được cấp dưỡng nhưng người con không tự nguyện thực hiện.

Thứ hai, người thân thích.

Người thân thích có thể yêu cầu Tòa án buộc người có nghĩa vụ cấp dưỡng thực hiện nghĩa vụ theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.

Thứ ba, cơ quan quản lý nhà nước về gia đình.

Cơ quan có thẩm quyền quản lý nhà nước về gia đình có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết theo phạm vi và điều kiện luật định.

Thứ tư, cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em và Hội Liên hiệp Phụ nữ.

Đây cũng là những chủ thể được Điều 119 ghi nhận quyền yêu cầu Tòa án buộc người không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng phải thực hiện nghĩa vụ.

Ngoài các chủ thể nêu trên, khoản 3 Điều 119 còn quy định cá nhân, cơ quan, tổ chức khác khi phát hiện hành vi trốn tránh thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng có quyền đề nghị các cơ quan, tổ chức được nêu tại khoản 2 yêu cầu Tòa án giải quyết.

Như vậy, cha mẹ không nhất thiết phải tự mình thực hiện toàn bộ việc yêu cầu Tòa án nếu có người thân thích hoặc chủ thể có thẩm quyền hỗ trợ theo quy định.

8. Khi nào nghĩa vụ cấp dưỡng của con đối với cha mẹ chấm dứt?

Theo Điều 118 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, nghĩa vụ cấp dưỡng chấm dứt trong các trường hợp luật định, trong đó có trường hợp người cấp dưỡng hoặc người được cấp dưỡng chết; người cấp dưỡng đã trực tiếp nuôi dưỡng người được cấp dưỡng; và các trường hợp khác theo quy định.

Đối với quan hệ cấp dưỡng giữa cha mẹ và con, cần đặc biệt chú ý đến việc người con đã trực tiếp nuôi dưỡng cha mẹ hay chưa.

Ví dụ, trước đây người con phải cấp dưỡng bằng tiền hàng tháng vì không sống chung với cha mẹ. Sau đó, người con đón cha mẹ về sống cùng, trực tiếp chăm sóc, bảo đảm ăn ở, sinh hoạt và các nhu cầu thiết yếu. Khi đó, cần xem xét quy định về chấm dứt nghĩa vụ cấp dưỡng do người cấp dưỡng đã trực tiếp nuôi dưỡng người được cấp dưỡng.

Ngoài ra, nếu hoàn cảnh của cha mẹ thay đổi, chẳng hạn cha mẹ có tài sản hoặc có khả năng lao động để tự nuôi mình, căn cứ phát sinh nghĩa vụ cấp dưỡng theo Điều 111 có thể không còn. Các bên cần xem xét lại nghĩa vụ theo tình trạng thực tế và quy định pháp luật.

Không nên tự ý ngừng thực hiện nghĩa vụ khi đang có bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật. Nếu có căn cứ cho rằng nghĩa vụ đã chấm dứt hoặc cần thay đổi, người có nghĩa vụ nên thực hiện việc thỏa thuận hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết theo đúng trình tự.

9. Luật sư lưu ý gì khi giải quyết tranh chấp về nghĩa vụ cấp dưỡng cho cha mẹ?

Tranh chấp về cấp dưỡng giữa cha mẹ và con thường phát sinh từ nhiều nguyên nhân: các con không thống nhất về mức đóng góp, có người cho rằng mình đã trực tiếp chăm sóc cha mẹ nên không phải đóng góp thêm, hoặc người con cho rằng cha mẹ vẫn có tài sản và thu nhập để tự bảo đảm cuộc sống.

Để giải quyết đúng quy định, cần làm rõ ba vấn đề cốt lõi.

Một là, xác định cha mẹ có đủ điều kiện được cấp dưỡng hay không.

Đây là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Nếu cha mẹ vẫn có khả năng lao động hoặc có tài sản để tự nuôi mình thì chưa đủ căn cứ áp dụng Điều 111. Việc đánh giá cần dựa trên tình trạng sức khỏe, khả năng lao động, tài sản và điều kiện sinh hoạt thực tế.

Hai là, xác định đúng người có nghĩa vụ và mức đóng góp của từng người con.

Trường hợp có nhiều người con, không nên mặc nhiên chia đều nghĩa vụ. Cần xem xét thu nhập, điều kiện kinh tế, nghĩa vụ gia đình và việc trực tiếp chăm sóc cha mẹ của từng người. Nếu không thống nhất được, có thể yêu cầu Tòa án phân định.

Ba là, lựa chọn đúng phương thức bảo vệ quyền lợi.

Nếu người con không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ, cha mẹ có thể yêu cầu Tòa án buộc cấp dưỡng. Trong trường hợp có dấu hiệu vi phạm hành chính hoặc hình sự, cần đánh giá đầy đủ các điều kiện pháp luật trước khi đề nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Luật sư có thể hỗ trợ rà soát điều kiện phát sinh nghĩa vụ cấp dưỡng, xác định người có nghĩa vụ, thu thập tài liệu chứng minh hoàn cảnh của cha mẹ, đánh giá khả năng tài chính của các con và xây dựng yêu cầu phù hợp khi giải quyết tranh chấp tại Tòa án.

Kết luận

Pháp luật hôn nhân và gia đình không chỉ quy định trách nhiệm của cha mẹ đối với con mà còn đặt ra nghĩa vụ cấp dưỡng của con đã thành niên đối với cha mẹ khi cha mẹ không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.

Theo Điều 111 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, người con đã thành niên không sống chung với cha mẹ có nghĩa vụ cấp dưỡng nếu đáp ứng các điều kiện luật định. Trường hợp có nhiều người con cùng có nghĩa vụ, mức đóng góp được xác định theo thu nhập, khả năng thực tế của từng người và nhu cầu thiết yếu của cha mẹ, không nhất thiết phải chia đều.

Nếu người con từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ trái quy định, cha mẹ có quyền yêu cầu Tòa án buộc thực hiện; người vi phạm còn có thể bị xử phạt hành chính từ 5 triệu đồng đến 10 triệu đồng theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP. Trường hợp có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 186 Bộ luật Hình sự.

Căn cứ pháp lý:

  • Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, các Điều 107, 109, 111, 116, 117, 118 và 119.
  • Bộ luật Dân sự năm 2015.
  • Nghị định 282/2025/NĐ-CP, Điều 43.
  • Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 và các văn bản sửa đổi, bổ sung có liên quan, Điều 186 và Điều 380.

Liên hệ – Luật sư Quảng Ngãi.org

LUẬT SƯ TẠI QUẢNG NGÃI
    127 Nguyễn Tự Tân, Quảng Ngãi

LUẬT SƯ TẠI TP. HỒ CHÍ MINH
    389/74/6 Lê Văn Khương, P. Hiệp Thành, Quận 12, TP. HCM

Hotline: 0905 333 560
Email: info@luatsuquangngai.org

Website:  www.LuatsuQuangNgai.org     www.LCAlawfirm.vn     www.DoanhNghiep.LuatsuQuangNgai.org

Fanpage Luật Sư Quảng Ngãi: https://www.facebook.com/luatsuquangngailca

Công ty Luật LCA                    : https://www.facebook.com/luatsugioiquangngai

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Contact Me on Zalo
0905333560