Trong thực tế, tranh chấp thừa kế liên quan đến con ngoài giá thú xảy ra khá phổ biến, đặc biệt trong các vụ việc phân chia nhà đất, tài sản của cha mẹ sau khi qua đời. Một trong những vấn đề được nhiều người quan tâm là:

Con ngoài giá thú có được hưởng thừa kế hay không?

Con ngoài giá thú thuộc hàng thừa kế thứ mấy?

Con trong giá thú và con ngoài giá thú có được chia tài sản bằng nhau không?

Theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành, quyền thừa kế của con ngoài giá thú được pháp luật bảo vệ bình đẳng như con trong giá thú nếu xác định được quan hệ huyết thống hợp pháp.

Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các quy định pháp luật mới nhất liên quan đến quyền hưởng thừa kế của con ngoài giá thú theo Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.

1. Con ngoài giá thú là gì?

Hiện nay, pháp luật không có định nghĩa chính thức về “con ngoài giá thú”. Tuy nhiên, trong thực tế, đây là cách gọi phổ biến để chỉ:

• Con được sinh ra ngoài thời kỳ hôn nhân;
• Con không phát sinh từ quan hệ hôn nhân hợp pháp;
• Cha mẹ không đăng ký kết hôn theo quy định pháp luật.

Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam hiện nay không phân biệt quyền và nghĩa vụ giữa:

• Con trong giá thú;
• Con ngoài giá thú.

Nếu xác định được quan hệ cha mẹ con hợp pháp thì người con vẫn có đầy đủ quyền nhân thân, quyền tài sản và quyền thừa kế theo quy định.

2. Con ngoài giá thú có thuộc hàng thừa kế thứ nhất không?

2.1. Quy định pháp luật

Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hàng thừa kế thứ nhất gồm:

Vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.

Như vậy, pháp luật chỉ quy định “con đẻ” mà không phân biệt:

• Con trong giá thú;
• Con ngoài giá thú.

Do đó:

Nếu con ngoài giá thú được xác định là con đẻ hợp pháp của người để lại di sản thì vẫn thuộc hàng thừa kế thứ nhất.

2.2. Quyền hưởng thừa kế bình đẳng

Theo khoản 2 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015:

Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

Điều này có nghĩa:

• Con trong giá thú và con ngoài giá thú có quyền hưởng thừa kế ngang nhau;
• Không được phân biệt đối xử trong việc chia di sản;
• Mọi hành vi tước quyền thừa kế trái pháp luật đều có thể bị tranh chấp tại Tòa án.

3. Điều kiện để con ngoài giá thú được hưởng thừa kế

Để được hưởng thừa kế theo pháp luật, con ngoài giá thú cần chứng minh quan hệ cha mẹ con hợp pháp.

3.1. Các căn cứ chứng minh quan hệ cha con, mẹ con

Việc chứng minh có thể thông qua:

• Giấy khai sinh;
• Quyết định công nhận cha con của cơ quan có thẩm quyền;
• Kết quả giám định ADN;
• Di chúc thừa nhận;
• Văn bản xác nhận;
• Lời khai, chứng cứ khác.

3.2. Trường hợp chưa được nhận cha

Trong nhiều trường hợp, con ngoài giá thú chưa được làm thủ tục nhận cha lúc người cha còn sống.

Tuy nhiên, theo Điều 90 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014:

Con có quyền nhận cha, mẹ của mình kể cả trong trường hợp cha hoặc mẹ đã chết.

Điều này có nghĩa:

• Người con vẫn có thể yêu cầu xác định cha sau khi cha đã mất;
• Sau khi được công nhận quan hệ cha con thì có quyền hưởng thừa kế theo pháp luật.

4. Con ngoài giá thú nhận cha có cần sự đồng ý của mẹ không?

Theo khoản 2 Điều 90 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014:

Con đã thành niên nhận cha không cần sự đồng ý của mẹ.

Do đó:

• Người con ngoài giá thú hoàn toàn có quyền yêu cầu nhận cha;
• Không phụ thuộc vào sự đồng ý của người mẹ;
• Kể cả trong trường hợp cha đã mất.

5. Con ngoài giá thú có được hưởng thừa kế theo di chúc không?

Có.

Nếu người để lại di sản có lập di chúc hợp pháp và chỉ định con ngoài giá thú là người được hưởng di sản thì người này vẫn được hưởng theo nội dung di chúc.

Pháp luật hiện hành không cấm việc để lại tài sản cho con ngoài giá thú.

5.1. Điều kiện để di chúc hợp pháp

Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc hợp pháp khi:

• Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt;
• Không bị lừa dối, cưỡng ép;
• Nội dung không trái pháp luật;
• Hình thức phù hợp quy định pháp luật.

6. Có được chia lại di sản nếu xuất hiện con ngoài giá thú sau khi đã chia thừa kế?

6.1. Quy định pháp luật

Theo Điều 662 Bộ luật Dân sự 2015:

Trường hợp đã chia di sản mà xuất hiện người thừa kế mới thì không chia lại bằng hiện vật nhưng những người đã nhận di sản phải thanh toán cho người thừa kế mới phần giá trị tương ứng.

Điều này có nghĩa:

• Nếu sau khi chia thừa kế mới xuất hiện con ngoài giá thú;
• Người này được xác định có quyền hưởng di sản;
• Thì vẫn có quyền yêu cầu thanh toán phần giá trị thừa kế tương ứng.

6.2. Có phải chia lại nhà đất không?

Thông thường:

• Không bắt buộc chia lại hiện vật;
• Không bắt buộc tách lại nhà đất;
• Những người đã nhận tài sản phải thanh toán phần giá trị tương ứng.

Tuy nhiên, nếu các bên có thỏa thuận khác thì sẽ ưu tiên áp dụng theo thỏa thuận.

7. Con ngoài giá thú có được hưởng thừa kế nếu cha có vợ hợp pháp không?

Có.

Pháp luật Việt Nam không tước quyền thừa kế của con ngoài giá thú chỉ vì người cha đang có hôn nhân hợp pháp với người khác.

Nếu chứng minh được quan hệ cha con hợp pháp thì:

• Con ngoài giá thú vẫn thuộc hàng thừa kế thứ nhất;
• Được hưởng phần di sản ngang bằng các người con khác.

8. Thời hiệu yêu cầu chia thừa kế đối với con ngoài giá thú

Theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015:

• Thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản;
• 10 năm đối với động sản.

Do đó, nếu vẫn còn trong thời hiệu luật định thì con ngoài giá thú vẫn có quyền:

• Yêu cầu xác định quan hệ cha con;
• Yêu cầu chia di sản thừa kế.

9. Một số tranh chấp thường gặp liên quan đến con ngoài giá thú

Trong thực tế, các tranh chấp phổ biến gồm:

• Không thừa nhận quan hệ cha con;
• Tranh chấp ADN;
• Che giấu người thừa kế;
• Tự ý chia tài sản không có mặt người thừa kế;
• Tước quyền hưởng di sản trái pháp luật;
• Tranh chấp nhà đất thừa kế.

Đây là những vụ việc thường phức tạp và kéo dài.

10. Có thể khởi kiện để yêu cầu chia thừa kế không?

Có.

Nếu quyền thừa kế bị xâm phạm thì con ngoài giá thú có thể:

• Khởi kiện yêu cầu xác định cha con;
• Khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế;
• Yêu cầu hủy việc phân chia di sản trái pháp luật;
• Yêu cầu thanh toán phần giá trị tài sản được hưởng.

11. Một số lưu ý quan trọng

• Con ngoài giá thú vẫn có quyền thừa kế hợp pháp;
• Pháp luật không phân biệt con trong hay ngoài giá thú;
• Cần chứng minh quan hệ huyết thống;
• Có thể nhận cha kể cả khi cha đã mất;
• Xuất hiện người thừa kế mới vẫn có thể yêu cầu phần di sản tương ứng;
• Nên thực hiện thủ tục pháp lý sớm để tránh tranh chấp.

12. Câu hỏi thường gặp

12.1. Con ngoài giá thú có được hưởng thừa kế không?

Có. Nếu được xác định là con đẻ hợp pháp thì thuộc hàng thừa kế thứ nhất.

12.2. Con ngoài giá thú có được chia ngang với con trong giá thú không?

Có. Những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau.

12.3. Cha đã chết thì còn nhận cha được không?

Có. Pháp luật cho phép nhận cha kể cả khi cha đã qua đời.

12.4. Xuất hiện con ngoài giá thú sau khi chia thừa kế thì sao?

Người đã nhận di sản phải thanh toán phần giá trị tương ứng cho người thừa kế mới.

13. Kết luận

Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, con ngoài giá thú nếu được xác định là con đẻ hợp pháp thì hoàn toàn có quyền hưởng thừa kế như con trong giá thú.

Pháp luật Việt Nam hiện nay bảo vệ quyền bình đẳng giữa các người con và không cho phép phân biệt đối xử trong việc hưởng di sản thừa kế.

Do đó, trong các vụ việc tranh chấp di sản, đặc biệt là nhà đất, việc xác định đúng hàng thừa kế và quyền của con ngoài giá thú là vấn đề rất quan trọng để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên.

14. Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Dân sự 2015;
• Luật Hôn nhân và Gia đình 2014;