Mục lục
- 1. Giám sát điện tử là gì theo Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024?
- 2. Bản chất pháp lý của biện pháp giám sát điện tử
- 3. Thiết bị giám sát điện tử được sử dụng với mục đích gì theo Nghị định 333?
- 4. Phạm vi và nguyên tắc sử dụng thiết bị giám sát điện tử
- 5. Ý nghĩa của giám sát điện tử trong chính sách tư pháp đối với người chưa thành niên
- 6. Nguyên tắc áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội
- 7. Mối quan hệ giữa giám sát điện tử và nguyên tắc xử lý người chưa thành niên
- 8. Thời điểm có hiệu lực và những lưu ý quan trọng
- Kết luận
Giám sát điện tử là một trong những điểm mới mang tính đột phá của Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024, thể hiện rõ định hướng cải cách tư pháp theo hướng nhân đạo – giáo dục – phòng ngừa, thay vì trừng phạt thuần túy đối với người chưa thành niên phạm tội.
Trong bối cảnh thực tiễn cho thấy việc tạm giam người chưa thành niên tiềm ẩn nhiều hệ lụy tiêu cực về tâm lý, nhân cách và khả năng tái hòa nhập xã hội, pháp luật Việt Nam đã chính thức ghi nhận biện pháp giám sát điện tử như một biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam.
Bài viết này sẽ giúp bạn đọc hiểu rõ:
- Giám sát điện tử là gì theo quy định pháp luật hiện hành?
- Thiết bị giám sát điện tử được sử dụng với mục đích gì theo Nghị định 333/2025/NĐ-CP?
- Nguyên tắc áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội theo Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024?
1. Giám sát điện tử là gì theo Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024?
Căn cứ pháp lý:
Khoản 1 Điều 139 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024 quy định:
“Giám sát điện tử là biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam. Căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi và nhân thân của người chưa thành niên là bị can, bị cáo, Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án có thể quyết định cho họ được giám sát điện tử.”
Từ quy định trên có thể khẳng định:
- Giám sát điện tử không phải là hình phạt;
- Đây là biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự;
- Chỉ áp dụng đối với người chưa thành niên có tư cách bị can, bị cáo;
- Được sử dụng thay thế cho biện pháp tạm giam.
Như vậy, giám sát điện tử là công cụ pháp lý nhằm kiểm soát hành vi của người chưa thành niên trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, đồng thời hạn chế tối đa việc cách ly họ khỏi môi trường gia đình và xã hội.
2. Bản chất pháp lý của biện pháp giám sát điện tử
Về bản chất, giám sát điện tử có các đặc điểm pháp lý sau:
- Là biện pháp ngăn chặn, không phải là hình phạt;
- Được áp dụng trong giai đoạn điều tra, truy tố hoặc xét xử;
- Chỉ áp dụng khi xét thấy không cần thiết phải tạm giam;
- Luôn gắn với nghĩa vụ cam đoan của người bị giám sát.
Điều này cho thấy giám sát điện tử là sự dung hòa giữa yêu cầu bảo đảm tố tụng và bảo vệ quyền, lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên.
3. Thiết bị giám sát điện tử được sử dụng với mục đích gì theo Nghị định 333?
Căn cứ pháp lý:
Điều 14 Nghị định 333/2025/NĐ-CP quy định:
“Thiết bị giám sát điện tử là thiết bị điện tử được sử dụng để theo dõi, thu thập và truyền dữ liệu về các hoạt động của người chưa thành niên là bị can, bị cáo…”
Theo đó, thiết bị giám sát điện tử được sử dụng với các mục đích chính sau:
3.1. Theo dõi phạm vi di chuyển
Thiết bị giúp cơ quan chức năng xác định người chưa thành niên có tuân thủ phạm vi giám sát (thường là địa bàn cấp xã nơi cư trú) hay không.
3.2. Bảo đảm sự có mặt khi được triệu tập
Dữ liệu từ thiết bị hỗ trợ kiểm tra việc chấp hành nghĩa vụ có mặt theo giấy triệu tập của cơ quan tiến hành tố tụng.
3.3. Phòng ngừa bỏ trốn hoặc tái phạm
Việc giám sát liên tục tạo ra cơ chế răn đe mềm, hạn chế nguy cơ bỏ trốn hoặc tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội.
3.4. Thay thế việc giam giữ vật lý
Thiết bị giám sát điện tử cho phép kiểm soát hành vi mà không cần giam giữ, qua đó hạn chế tác động tiêu cực của môi trường giam giữ đối với người chưa thành niên.
4. Phạm vi và nguyên tắc sử dụng thiết bị giám sát điện tử
Căn cứ khoản 1, 2, 3 Điều 14 Nghị định 333/2025/NĐ-CP:
- Phạm vi giám sát giới hạn trong địa bàn cấp xã nơi cư trú;
- Thiết bị có thể gắn trên người hoặc đồ vật bắt buộc mang theo;
- Không được cản trở sinh hoạt, vệ sinh cá nhân;
- Không bị lợi dụng để phân biệt đối xử trong cộng đồng.
Nguyên tắc này thể hiện rõ tinh thần tôn trọng nhân phẩm, danh dự của người chưa thành niên, tránh việc giám sát trở thành một hình thức “kỳ thị công nghệ”.
5. Ý nghĩa của giám sát điện tử trong chính sách tư pháp đối với người chưa thành niên
Giám sát điện tử không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà còn mang ý nghĩa chính sách sâu sắc:
- Giảm áp lực cho hệ thống trại tạm giam;
- Bảo vệ sự phát triển tâm lý của người chưa thành niên;
- Tăng khả năng giáo dục, cải tạo trong môi trường gia đình;
- Phù hợp với các công ước quốc tế về quyền trẻ em.
6. Nguyên tắc áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội
Căn cứ pháp lý:
Điều 12 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024 quy định các nguyên tắc áp dụng hình phạt.
Các nguyên tắc cốt lõi bao gồm:
6.1. Lấy giáo dục là mục tiêu chủ yếu
Hình phạt nhằm giáo dục ý thức tuân thủ pháp luật, không đặt nặng trừng phạt.
6.2. Hạn chế tối đa việc áp dụng hình phạt tù
Chỉ áp dụng hình phạt tù khi các biện pháp khác không có hiệu quả.
6.3. Không áp dụng hình phạt đặc biệt nghiêm khắc
Không xử phạt tù chung thân hoặc tử hình đối với người chưa thành niên.
6.4. Ưu tiên hình phạt nhẹ hơn
Cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ, án treo được ưu tiên áp dụng.
7. Mối quan hệ giữa giám sát điện tử và nguyên tắc xử lý người chưa thành niên
Giám sát điện tử chính là công cụ pháp lý cụ thể hóa các nguyên tắc nêu trên, đặc biệt là:
- Nguyên tắc giáo dục là chính;
- Nguyên tắc hạn chế tước tự do;
- Nguyên tắc bảo đảm lợi ích tốt nhất cho người chưa thành niên.
8. Thời điểm có hiệu lực và những lưu ý quan trọng
Lưu ý đặc biệt:
Khoản 2 Điều 178 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024 quy định:
“Quy định tại Điều 139… có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2028.”
Do đó:
- Từ 01/01/2026: Luật có hiệu lực chung;
- Từ 01/01/2028: Biện pháp giám sát điện tử mới chính thức áp dụng.
Kết luận
Giám sát điện tử là một bước tiến quan trọng của pháp luật Việt Nam trong việc xây dựng một nền tư pháp nhân văn, hiện đại và lấy con người làm trung tâm. Việc hiểu đúng, áp dụng đúng quy định về giám sát điện tử không chỉ bảo đảm hiệu quả tố tụng mà còn góp phần bảo vệ tương lai của người chưa thành niên – những chủ thể đặc biệt cần được pháp luật che chở.
