Trong thực tế, không ít gia đình vẫn tồn tại quan niệm rằng:

“Con gái đi lấy chồng là người ngoài, không còn quyền hưởng đất của cha mẹ.”

Chính vì suy nghĩ này mà nhiều tranh chấp thừa kế phát sinh khi cha mẹ qua đời, đặc biệt là tranh chấp liên quan đến nhà đất. Nhiều trường hợp người con gái dù là con ruột nhưng bị anh em trong gia đình ngăn cản việc nhận di sản chỉ vì đã kết hôn.

Vậy theo quy định pháp luật hiện hành:

• Con gái đã lấy chồng có còn được hưởng thừa kế đất của cha mẹ hay không?
• Nếu cha để lại di chúc thì con gái có được chia không?
• Con gái không có tên trong di chúc có được hưởng phần tài sản nào không?
• Nhận thừa kế đất đai từ cha mẹ có phải đóng thuế không?

Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 và các văn bản pháp luật liên quan.

1. Con gái đã lấy chồng có được hưởng thừa kế đất đai của cha mẹ không?

Tất nhiên là có.

Theo pháp luật Việt Nam hiện hành, con gái dù đã lấy chồng vẫn có quyền hưởng thừa kế như con trai nếu thuộc trường hợp được hưởng di sản theo quy định.

Pháp luật không có bất kỳ quy định nào tước quyền thừa kế của con gái chỉ vì đã kết hôn.

Việc hưởng thừa kế sẽ phụ thuộc vào:

• Hình thức chia thừa kế;
• Có di chúc hay không;
• Nội dung di chúc;
• Quan hệ thừa kế theo pháp luật;
• Các điều kiện khác theo Bộ luật Dân sự.

Hiện nay, thừa kế được thực hiện theo hai hình thức:

• Thừa kế theo pháp luật;
• Thừa kế theo di chúc.

2. Trường hợp chia thừa kế theo pháp luật

2.1. Khi nào áp dụng thừa kế theo pháp luật?

Theo Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong các trường hợp:

• Không có di chúc;
• Di chúc không hợp pháp;
• Người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc;
• Người được chỉ định hưởng di sản từ chối nhận di sản hoặc không có quyền hưởng di sản;
• Các trường hợp khác theo quy định pháp luật.

Khi đó, di sản sẽ được chia theo hàng thừa kế.

2.2. Con gái đã lấy chồng thuộc hàng thừa kế nào?

Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hàng thừa kế thứ nhất gồm:

• Vợ, chồng;
• Cha đẻ, mẹ đẻ;
• Cha nuôi, mẹ nuôi;
• Con đẻ, con nuôi của người chết.

Như vậy:

Con gái ruột dù đã lấy chồng vẫn là con đẻ của cha mẹ và vẫn thuộc hàng thừa kế thứ nhất.

Điều này có nghĩa:

• Con trai và con gái có quyền thừa kế ngang nhau;
• Không phân biệt đã kết hôn hay chưa;
• Không phân biệt sống chung hay sống riêng;
• Không phân biệt con gái ở nhà chồng hay ở với cha mẹ.

2.3. Phần di sản được hưởng có bằng con trai không?

Có.

Theo khoản 2 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015:

“Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.”

Do đó:

• Con trai;
• Con gái;
• Cha mẹ;
• Vợ hoặc chồng của người chết;

nếu cùng thuộc hàng thừa kế thứ nhất thì sẽ được hưởng phần di sản ngang nhau, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc có căn cứ pháp luật khác.

3. Trường hợp chia thừa kế theo di chúc

3.1. Di chúc là gì?

Theo Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015:

“Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.”

Nếu người cha để lại di chúc hợp pháp thì việc chia di sản sẽ được thực hiện theo nội dung di chúc.

3.2. Con gái đã lấy chồng có được hưởng thừa kế theo di chúc không?

Có thể có hoặc không.

Trong trường hợp chia theo di chúc:

• Nếu người cha có ghi tên con gái trong di chúc thì con gái được hưởng phần di sản theo nội dung di chúc;
• Nếu không có tên trong di chúc thì thông thường sẽ không được hưởng phần tài sản đó.

Pháp luật tôn trọng quyền định đoạt tài sản của người lập di chúc.

Người lập di chúc có quyền:

• Chỉ định người thừa kế;
• Truất quyền hưởng di sản;
• Phân chia phần tài sản cho từng người;
• Dành tài sản cho người ngoài gia đình nếu muốn.

4. Điều kiện để di chúc hợp pháp

Không phải mọi di chúc đều có giá trị pháp lý.

Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc hợp pháp phải đáp ứng các điều kiện:

• Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt;
• Không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép;
• Nội dung không vi phạm điều cấm của luật;
• Không trái đạo đức xã hội;
• Hình thức phù hợp quy định pháp luật.

4.1. Di chúc viết tay có hợp pháp không?

Di chúc viết tay không công chứng vẫn có thể hợp pháp nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện theo luật.

Tuy nhiên, trong thực tế, loại di chúc này rất dễ phát sinh tranh chấp về:

• Chữ viết;
• Chữ ký;
• Năng lực hành vi của người lập di chúc;
• Việc bị ép buộc hoặc giả mạo.

4.2. Di chúc miệng có được công nhận không?

Di chúc miệng chỉ được công nhận hợp pháp nếu:

• Người lập di chúc thể hiện ý chí cuối cùng trước ít nhất 2 người làm chứng;
• Người làm chứng ghi chép lại và ký tên hoặc điểm chỉ;
• Trong thời hạn 05 ngày làm việc phải được công chứng hoặc chứng thực.

5. Con gái không có tên trong di chúc có được hưởng tài sản không?

Trong một số trường hợp, dù không có tên trong di chúc thì người thừa kế vẫn có thể được hưởng một phần di sản.

5.1. Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc

Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, một số người vẫn được hưởng phần di sản bắt buộc dù không có tên trong di chúc.

Trong đó có:

• Con chưa thành niên;
• Con thành niên nhưng không có khả năng lao động.

Những người này được hưởng:

Ít nhất bằng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật.

Do đó:

• Nếu con gái đã thành niên nhưng mất khả năng lao động;
• Dù không được cha cho hưởng di sản trong di chúc;

thì vẫn có thể được hưởng phần thừa kế bắt buộc theo quy định pháp luật.

6. Thời điểm mở thừa kế là khi nào?

Theo Điều 611 Bộ luật Dân sự 2015:

“Thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết.”

Trường hợp Tòa án tuyên bố một người đã chết thì thời điểm mở thừa kế là ngày được xác định trong quyết định của Tòa án.

6.1. Địa điểm mở thừa kế

Địa điểm mở thừa kế là:

• Nơi cư trú cuối cùng của người để lại di sản;
• Nếu không xác định được thì là nơi có toàn bộ hoặc phần lớn di sản.

Việc xác định đúng thời điểm và địa điểm mở thừa kế rất quan trọng vì liên quan đến:

• Thời hiệu khởi kiện;
• Thẩm quyền giải quyết;
• Quyền và nghĩa vụ của người thừa kế.

7. Nhận thừa kế đất đai từ cha mẹ có phải đóng thuế không?

Đây là vấn đề được rất nhiều người quan tâm.

7.1. Thu nhập từ nhận thừa kế là bất động sản

Theo Thông tư 111/2013/TT-BTC, thu nhập từ nhận thừa kế là bất động sản thuộc diện chịu thuế thu nhập cá nhân.

Bất động sản gồm:

• Quyền sử dụng đất;
• Nhà ở;
• Công trình xây dựng gắn liền với đất;
• Quyền thuê đất;
• Các tài sản khác gắn liền với đất.

7.2. Trường hợp được miễn thuế thu nhập cá nhân

Theo quy định hiện hành, nhận thừa kế bất động sản giữa các quan hệ sau được miễn thuế thu nhập cá nhân:

• Cha mẹ với con;
• Vợ với chồng;
• Cha mẹ nuôi với con nuôi;
• Ông bà với cháu;
• Anh chị em ruột với nhau;
• Cha mẹ vợ với con rể;
• Cha mẹ chồng với con dâu.

Do đó:

Con gái nhận thừa kế đất đai từ cha mẹ ruột sẽ được miễn thuế thu nhập cá nhân.

8. Một số tranh chấp thường gặp về thừa kế đất đai của con gái đã lấy chồng

8.1. Gia đình cho rằng “con gái đi lấy chồng không được chia đất”

Quan niệm này không phù hợp với quy định pháp luật hiện hành.

Pháp luật xác định:

• Con trai và con gái có quyền thừa kế ngang nhau;
• Không phân biệt đã kết hôn hay chưa.

8.2. Anh em tự ý chia đất mà không có sự đồng ý của con gái

Nếu con gái thuộc hàng thừa kế nhưng bị gạt khỏi việc phân chia di sản thì có quyền:

• Khởi kiện yêu cầu chia di sản;
• Yêu cầu hủy giấy tờ sang tên trái pháp luật nếu có căn cứ.

8.3. Tranh chấp về di chúc

Nhiều vụ việc phát sinh tranh chấp về:

• Di chúc giả;
• Di chúc bị ép buộc;
• Người lập di chúc không minh mẫn;
• Di chúc không đúng hình thức.

Trong trường hợp này, Tòa án có thể xem xét tuyên di chúc vô hiệu nếu có căn cứ.

9. Câu hỏi thường gặp

9.1. Con gái lấy chồng rồi có còn quyền hưởng đất của cha mẹ không?

Có. Con gái đã lấy chồng vẫn thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo pháp luật.

9.2. Con gái và con trai có được chia thừa kế bằng nhau không?

Nếu cùng hàng thừa kế và chia theo pháp luật thì được hưởng phần di sản bằng nhau.

9.3. Cha không cho con gái hưởng di sản có được không?

Nếu có di chúc hợp pháp thì người lập di chúc có quyền không để lại tài sản cho con gái, trừ trường hợp thuộc diện người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc.

9.4. Nhận thừa kế đất của cha mẹ có phải đóng thuế không?

Thông thường được miễn thuế thu nhập cá nhân đối với quan hệ cha mẹ và con.

10. Kết luận

Con gái dù đã lấy chồng vẫn có quyền hưởng thừa kế đất đai của cha mẹ theo quy định pháp luật Việt Nam. Khi chia thừa kế theo pháp luật, con gái vẫn thuộc hàng thừa kế thứ nhất và được hưởng phần di sản ngang bằng với con trai.

Trong trường hợp có di chúc hợp pháp, việc hưởng thừa kế sẽ thực hiện theo nội dung di chúc. Tuy nhiên, một số trường hợp đặc biệt như con thành niên không có khả năng lao động vẫn có thể được hưởng phần di sản bắt buộc theo quy định pháp luật.

Đối với tài sản là nhà đất, người nhận thừa kế từ cha mẹ ruột thường được miễn thuế thu nhập cá nhân theo quy định hiện hành.

Do tranh chấp thừa kế nhà đất thường phức tạp và liên quan đến nhiều vấn đề pháp lý như di chúc, hàng thừa kế, thời hiệu khởi kiện và thủ tục sang tên, người dân nên tham khảo ý kiến luật sư để được tư vấn phù hợp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

11. Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Dân sự 2015:
• Điều 611 Bộ luật Dân sự 2015 – Thời điểm, địa điểm mở thừa kế;
• Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015 – Di chúc;
• Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 – Di chúc hợp pháp;
• Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 – Người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc;
• Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015 – Thừa kế theo pháp luật;
• Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 – Người thừa kế theo pháp luật;