Di chúc là căn cứ quan trọng để phân chia tài sản sau khi một người qua đời. Tuy nhiên, không phải mọi di chúc đều có hiệu lực pháp luật. Trong nhiều trường hợp, di chúc có thể bị tuyên vô hiệu toàn bộ hoặc vô hiệu một phần.

Vậy khi nào di chúc vô hiệu? Căn cứ pháp luật ra sao? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ các trường hợp phổ biến để tránh rủi ro khi lập di chúc.

---

1. Di chúc vô hiệu là gì?

Di chúc vô hiệu là di chúc không đáp ứng các điều kiện theo quy định pháp luật về hiệu lực của di chúc. Vì vậy, không có giá trị pháp lý, không phải là căn cứ để phân chia di sản thừa kế.

Khi di chúc bị vô hiệu, việc phân chia tài sản sẽ được thực hiện theo thừa kế theo pháp luật.

---

2. Các trường hợp di chúc vô hiệu theo quy định pháp luật

Căn cứ Bộ luật Dân sự 2015 (đặc biệt Điều 630 và Điều 643), di chúc có thể bị vô hiệu trong các trường hợp sau:

2.1. Người lập di chúc không minh mẫn, sáng suốt

Người lập di chúc được xem là không minh mẫn, sáng suốt khi:

• Mất năng lực hành vi dân sự;
• Bị bệnh tâm thần hoặc không làm chủ được hành vi;
• Không nhận thức được hành vi tại thời điểm lập di chúc.

👉 Đây là nguyên nhân phổ biến khiến di chúc bị Tòa án tuyên vô hiệu.

2.2. Bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép

Nếu việc lập di chúc không xuất phát từ ý chí tự nguyện của người để lại di sản mà do:

• Bị ép buộc;
• Bị đe dọa;
• Bị lừa dối;

👉 Di chúc có thể sẽ không được công nhận hợp pháp.

2.3. Nội dung di chúc vi phạm pháp luật hoặc trái đạo đức xã hội

Nội dung trong di chúc là di nguyện của người để lại di sản. Vậy nên pháp luật cho phép họ được quyền tự quyết định, tự định đoạt theo ý chí, nguyện vọng của bản thân. Tuy nhiên, trong một số trường hợp nếu nội dung di chúc có các vấn đề:

• Để lại tài sản cho mục đích trái pháp luật;
• Phân chia tài sản nhằm trốn tránh nghĩa vụ;
• Nội dung trái thuần phong mỹ tục.

Thì di chúc có thể bị vô hiệu.

2.4. Không tuân thủ quy định về hình thức

Bộ luật dân sự 2015 có quy định về hình thức di chúc.

Di chúc có thể bị vô hiệu nếu:

• Không có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập;
• Không có người làm chứng khi pháp luật yêu cầu;
• Người làm chứng không hợp lệ;
• Không tuân thủ quy định về công chứng/chứng thực (trong trường hợp bắt buộc).

Lưu ý: Đây là lỗi rất thường gặp với di chúc viết tay. Để di chúc viết tay có hiệu lực pháp luật, phải đáp ứng được các điều kiện quy định về hình thức, nội dung, người làm chứng, chủ thể lập di chúc,…

Xem thêm về di chúc viết tay tại Di chúc viết tay có hợp pháp không? – LUẬT SƯ QUẢNG NGÃI

2.5. Người lập di chúc không có quyền định đoạt tài sản

Tài sản được phân chia trong di chúc phải là tài sản thuộc quyền sử dụng, sở hữu của người lập di chúc. Nếu:

• Tài sản là sở hữu chung nhưng tự ý định đoạt toàn bộ;
• Tài sản không thuộc quyền sở hữu của người lập di chúc.

👉 Trường hợp này, phần di chúc liên quan có thể bị vô hiệu.

2.6. Người thừa kế chết trước hoặc không còn tồn tại

Theo quy định pháp luật:

• Nếu người được chỉ định hưởng di sản chết trước hoặc cùng thời điểm với người lập di chúc;
• Hoặc cơ quan, tổ chức không còn tồn tại;

👉 Phần di chúc liên quan sẽ không có hiệu lực.

2.7. Có nhiều bản di chúc nhưng không xác định được bản cuối cùng

Nếu tồn tại nhiều bản di chúc nhưng:

• Không xác định được bản nào lập sau;
• Các bản có nội dung mâu thuẫn;

👉 Có thể dẫn đến việc di chúc bị vô hiệu hoặc phải chia theo pháp luật.

---

3. Di chúc vô hiệu toàn bộ và vô hiệu một phần

3.1. Vô hiệu toàn bộ

Xảy ra khi toàn bộ nội dung di chúc vi phạm điều kiện pháp luật.

👉 Khi đó, toàn bộ di sản sẽ được chia theo pháp luật.

3.2. Vô hiệu một phần

Xảy ra khi chỉ một phần nội dung không hợp pháp.

👉 Phần hợp pháp vẫn có hiệu lực, phần còn lại bị vô hiệu.

---

4. Hậu quả pháp lý khi di chúc vô hiệu

• Di sản được chia theo thừa kế theo pháp luật;
• Có thể phát sinh tranh chấp giữa các đồng thừa kế;
• Thời gian giải quyết kéo dài nếu phải khởi kiện tại Tòa án.

---

5. Cách hạn chế rủi ro di chúc bị vô hiệu

• Lập di chúc khi còn minh mẫn, có đầy đủ năng lực hành vi;
• Nội dung rõ ràng, chi tiết, không mâu thuẫn;
• Nên công chứng hoặc chứng thực di chúc;
• Có người làm chứng hợp lệ nếu cần;
• Xác định rõ tài sản thuộc quyền sở hữu.

---

6. Kết luận

Di chúc chỉ có giá trị pháp lý khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật. Nếu vi phạm các điều kiện này, di chúc có thể bị tuyên vô hiệu toàn bộ hoặc một phần.

Để đảm bảo quyền lợi cho người thân và tránh tranh chấp, việc lập di chúc đúng quy định, rõ ràng và có công chứng là rất cần thiết.

---

7. Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Dân sự 2015

Liên hệ – Luật sư Quảng Ngãi .org

LUẬT SƯ TẠI QUẢNG NGÃI
    1166 Quang Trung, P. Chánh Lộ, TP. Quảng Ngãi

LUẬT SƯ TẠI TP. HỒ CHÍ MINH
    389/74/6 Lê Văn Khương, P. Hiệp Thành, Quận 12, TP. HCM
204 Ngô Quyền, Phường 8, Quận 10, TP. HCM

Hotline: 0905 333 560
Email: info@luatsuquangngai.org

Website:  www.LuatsuQuangNgai.org     www.LCAlawfirm.vn     www.DoanhNghiep.LuatsuQuangNgai.org

Fanpage Luật Sư Quảng Ngãi: https://www.facebook.com/luatsuquangngailca

Công ty Luật LCA                    : https://www.facebook.com/luatsugioiquangngai