Trong nhiều trường hợp, người mất không để lại di chúc hoặc di chúc không hợp pháp. Khi đó, việc phân chia tài sản sẽ được thực hiện theo quy định của pháp luật về thừa kế theo pháp luật.

Vậy không có di chúc thì chia tài sản như thế nào? Ai được hưởng? Chia theo nguyên tắc nào? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ toàn bộ quy định hiện hành.

---

1. Không có di chúc thì áp dụng hình thức thừa kế nào?

Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, có 02 hình thức thừa kế:

• Thừa kế theo di chúc;
• Thừa kế theo pháp luật.

Trong trường hợp không có di chúc, hoặc có nhưng di chúc không hợp pháp, tài sản sẽ được chia theo thừa kế theo pháp luật.

Ngoài ra, thừa kế theo pháp luật cũng được áp dụng trong các trường hợp:

• Di chúc bị vô hiệu toàn bộ hoặc một phần;
• Người được chỉ định trong di chúc chết trước hoặc từ chối nhận di sản;
• Di sản không được định đoạt trong di chúc.

---

2. Nguyên tắc chia tài sản khi không có di chúc

Khi chia thừa kế theo pháp luật, việc phân chia tài sản phải tuân theo các nguyên tắc sau:

2.1. Chia theo hàng thừa kế

Pháp luật quy định những người thừa kế được chia thành các hàng khác nhau. Những người cùng hàng sẽ được hưởng phần di sản bằng nhau.

2.2. Hàng thừa kế sau chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng trước

Nếu hàng thừa kế thứ nhất còn người thì hàng thứ hai, thứ ba sẽ không được hưởng.

2.3. Chia đều trong cùng một hàng thừa kế

Những người trong cùng một hàng thừa kế sẽ được hưởng phần tài sản bằng nhau, không phân biệt nam nữ, tuổi tác hay điều kiện kinh tế.

---

3. Các hàng thừa kế theo quy định pháp luật

Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, có 03 hàng thừa kế như sau:

3.1. Hàng thừa kế thứ nhất

• Vợ, chồng của người chết;
• Cha đẻ, mẹ đẻ;
• Cha nuôi, mẹ nuôi;
• Con đẻ, con nuôi.

👉 Đây là hàng thừa kế được ưu tiên cao nhất.

3.2. Hàng thừa kế thứ hai

• Ông bà nội, ông bà ngoại;
• Anh, chị, em ruột;
• Cháu ruột (con của anh, chị, em ruột).

3.3. Hàng thừa kế thứ ba

• Cụ nội, cụ ngoại;
• Bác, chú, cậu, cô, dì;
• Cháu ruột gọi người chết bằng bác, chú, cậu, cô, dì;
• Chắt ruột.

---

4. Ví dụ minh họa cách chia tài sản khi không có di chúc

Ví dụ: Ông A qua đời, không để lại di chúc, có tài sản là 900 triệu đồng. Gia đình gồm:

• Vợ;
• 02 người con;
• Cha mẹ đã mất.

👉 Những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất là: vợ và 2 người con (tổng 3 người).

👉 Mỗi người sẽ được hưởng:

900 triệu ÷ 3 = 300 triệu đồng/người

➡️ Như vậy, tài sản được chia đều cho những người cùng hàng thừa kế.

---

5. Trường hợp thừa kế thế vị

Thừa kế thế vị xảy ra khi con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng thời điểm với người đó.

Khi đó, cháu sẽ được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của mình đáng lẽ được hưởng.

Ví dụ:

• Ông A có 2 người con là B và C;
• B chết trước A, nhưng B có con là D;

👉 Khi A chết, D sẽ được hưởng phần di sản của B (gọi là thừa kế thế vị).

---

6. Những người không được hưởng di sản

Dù thuộc hàng thừa kế, một số trường hợp vẫn không được hưởng di sản, ví dụ:

• Cố ý giết người để lại di sản;
• Ngược đãi, hành hạ người để lại di sản;
• Lừa dối, cưỡng ép trong việc lập di chúc;
• Vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng.

Tuy nhiên, nếu người để lại di sản vẫn cho hưởng trong di chúc thì vẫn có thể được nhận.

---

7. Một số lưu ý quan trọng khi chia thừa kế không có di chúc

• Phải xác định rõ tài sản riêng và tài sản chung (đặc biệt là tài sản vợ chồng);
• Phải thanh toán nghĩa vụ tài sản (nợ, thuế) trước khi chia;
• Có thể thỏa thuận phân chia di sản giữa các đồng thừa kế;
• Nếu không thỏa thuận được, có thể yêu cầu Tòa án giải quyết.

---

8. Thời hiệu yêu cầu chia thừa kế

• 30 năm đối với bất động sản (nhà, đất);
• 10 năm đối với động sản.

Hết thời hiệu, di sản có thể thuộc về người đang quản lý tài sản đó.

---

9. Kết luận

Khi không có di chúc, tài sản sẽ được chia theo quy định về thừa kế theo pháp luật, dựa trên hàng thừa kế và nguyên tắc chia đều.

Để tránh tranh chấp, việc lập di chúc rõ ràng, hợp pháp là rất cần thiết, đặc biệt với tài sản có giá trị lớn như nhà đất.

---

10. Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Dân sự 2015 (hiện còn hiệu lực);

 

Liên hệ – Luật sư Quảng Ngãi .org

LUẬT SƯ TẠI QUẢNG NGÃI
    1166 Quang Trung, P. Chánh Lộ, TP. Quảng Ngãi

LUẬT SƯ TẠI TP. HỒ CHÍ MINH
    389/74/6 Lê Văn Khương, P. Hiệp Thành, Quận 12, TP. HCM
    204 Ngô Quyền, Phường 8, Quận 10, TP. HCM

Hotline: 0905 333 560
Email: info@luatsuquangngai.org

Website:  www.LuatsuQuangNgai.org     www.LCAlawfirm.vn     www.DoanhNghiep.LuatsuQuangNgai.org  

Fanpage Luật Sư Quảng Ngãi: https://www.facebook.com/luatsuquangngailca

Công ty Luật LCA                    : https://www.facebook.com/luatsugioiquangngai