Sau ly hôn, người không trực tiếp nuôi con vẫn có quyền và nghĩa vụ thăm nom, chăm sóc, giáo dục con. Đây không chỉ là quyền của cha hoặc mẹ mà còn là quyền của trẻ em được duy trì mối quan hệ tình cảm với cả cha và mẹ.

Tuy nhiên, trên thực tế, không ít trường hợp người trực tiếp nuôi con cố tình cản trở, gây khó khăn hoặc đặt ra những điều kiện bất hợp lý khiến bên còn lại không thể gặp con. Vậy khi bị ngăn cản quyền thăm con sau ly hôn, người bị cản trở cần làm gì để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình?

1. Quyền thăm nom con sau ly hôn được quy định như thế nào?

Theo Điều 82 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con có quyền, nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở.

Quyền thăm nom con sau ly hôn có ba ý nghĩa pháp lý quan trọng:

• Là quyền của người không trực tiếp nuôi con;
• Là nghĩa vụ của cha, mẹ trong việc duy trì sự quan tâm, chăm sóc đối với con;
• Là quyền nhân thân của trẻ em được nhận tình cảm, sự chăm sóc từ cả cha và mẹ.

Do đó, người trực tiếp nuôi con không được tự ý cấm, hạn chế hoặc gây khó khăn cho việc thăm nom nếu chưa có quyết định của Tòa án hạn chế quyền thăm nom của người còn lại.

2. Hành vi nào được xem là cản trở quyền thăm con?

Hành vi cản trở quyền thăm con có thể được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, ví dụ:

• Không cho cha hoặc mẹ gặp con theo thỏa thuận hoặc theo bản án, quyết định của Tòa án;
• Khóa cửa, đưa con đi nơi khác để tránh việc thăm nom;
• Chặn số điện thoại, chặn liên lạc giữa con và người không trực tiếp nuôi con;
• Nói xấu, kích động con từ chối gặp cha hoặc mẹ;
• Đặt ra điều kiện vô lý như phải đưa tiền mới cho gặp con;
• Tự ý thay đổi nơi ở của con để che giấu địa chỉ;
• Nhờ người thân cản trở, đe dọa hoặc gây áp lực khi bên kia đến thăm con.

Những hành vi này không chỉ xâm phạm quyền của cha hoặc mẹ mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý, tình cảm và sự phát triển bình thường của trẻ.

3. Bị ngăn cản quyền thăm con sau ly hôn thì phải làm gì?

3.1. Bình tĩnh thương lượng và ghi nhận lại quá trình liên hệ

Trước tiên, người bị cản trở nên chủ động trao đổi bằng hình thức có thể lưu giữ chứng cứ như tin nhắn, email hoặc văn bản.

Nội dung trao đổi nên thể hiện rõ:

• Thời gian muốn thăm con;
• Địa điểm thăm con;
• Thiện chí phối hợp vì lợi ích của con;
• Việc người trực tiếp nuôi con từ chối hoặc gây khó khăn.

Việc lưu giữ các trao đổi này rất quan trọng vì đây là chứng cứ chứng minh người bị cản trở đã thiện chí thực hiện quyền thăm nom nhưng bị bên kia ngăn cản.

3.2. Thu thập chứng cứ về hành vi cản trở

Người bị ngăn cản cần lưu giữ:

• Tin nhắn, email, ghi âm cuộc gọi;
• Hình ảnh, video ghi nhận việc bị ngăn cản;
• Lời khai của người làm chứng;
• Biên bản làm việc với công an, chính quyền địa phương;
• Vi bằng do Thừa phát lại lập, nếu cần thiết.

Chứng cứ càng rõ ràng thì việc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý càng thuận lợi.

3.3. Gửi đơn đề nghị xử lý đến UBND hoặc Công an cấp xã

Trường hợp người trực tiếp nuôi con cố tình cản trở, người bị ảnh hưởng có thể gửi đơn đến Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc Công an cấp xã nơi người trực tiếp nuôi con cư trú để đề nghị can thiệp, lập biên bản và xử lý vi phạm hành chính.

Theo Điều 56 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, hành vi ngăn cản quyền thăm nom, chăm sóc giữa cha mẹ và con có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng.

3.4. Yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành quyền thăm nom

Nếu bản án hoặc quyết định ly hôn đã ghi nhận quyền thăm nom con nhưng người trực tiếp nuôi con không thực hiện, người bị cản trở có thể gửi đơn yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền tổ chức thi hành.

Cơ quan thi hành án có thể mời các bên làm việc, yêu cầu bên đang nuôi con chấm dứt hành vi cản trở và tạo điều kiện cho việc thăm nom theo nội dung bản án, quyết định của Tòa án.

3.5. Khởi kiện yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con

Trong trường hợp hành vi cản trở diễn ra kéo dài, có hệ thống và gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của trẻ, người không trực tiếp nuôi con có thể khởi kiện yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con theo Điều 84 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014.

Tòa án có thể chấp nhận yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con nếu có căn cứ cho rằng người đang nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc việc thay đổi là phù hợp với lợi ích tốt nhất của trẻ.

4. Hồ sơ cần chuẩn bị khi yêu cầu xử lý hành vi cản trở thăm con

Tùy từng biện pháp lựa chọn, hồ sơ có thể bao gồm:

• Đơn đề nghị xử lý hành vi cản trở quyền thăm con;
• Bản án hoặc quyết định ly hôn;
• Giấy khai sinh của con;
• Căn cước công dân của người yêu cầu;
• Chứng cứ chứng minh hành vi cản trở như tin nhắn, ghi âm, video, vi bằng;
• Tài liệu chứng minh việc cản trở ảnh hưởng đến quyền lợi của con, nếu có.

5. Khi nào nên yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con?

Không phải mọi trường hợp bị cản trở thăm con đều nên khởi kiện thay đổi người trực tiếp nuôi con ngay.

Biện pháp này nên được cân nhắc khi:

• Người trực tiếp nuôi con thường xuyên cản trở quyền thăm nom;
• Cố tình chia cắt tình cảm giữa con và cha hoặc mẹ;
• Không bảo đảm điều kiện chăm sóc, giáo dục con;
• Có hành vi bạo lực, xúc phạm, gây tổn thương tâm lý cho con;
• Việc thay đổi người nuôi con phù hợp hơn với lợi ích của trẻ.

Nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con khi giải quyết yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con.

6. Có được ghi âm, quay phim hành vi cản trở thăm con không?

Người bị cản trở có thể ghi âm, quay phim để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình nếu việc thu thập chứng cứ không xâm phạm trái pháp luật đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình của người khác.

Trong thực tiễn, các chứng cứ như tin nhắn, ghi âm, video hoặc vi bằng có giá trị quan trọng để chứng minh hành vi cản trở quyền thăm nom.

7. Có được tự ý đưa con đi du lịch hoặc về quê khi thăm nom không?

Quyền thăm nom không đồng nghĩa với việc người không trực tiếp nuôi con được tự ý đưa con đi xa mà không thông báo hoặc không có sự đồng ý của người trực tiếp nuôi con, trừ trường hợp bản án hoặc thỏa thuận của các bên có quy định rõ.

Để tránh tranh chấp, việc đưa con đi xa, qua đêm, ra khỏi tỉnh hoặc ra nước ngoài nên được thỏa thuận bằng văn bản.

8. Kết luận

Bị ngăn cản quyền thăm con sau ly hôn là tình huống pháp lý khá phổ biến nhưng hoàn toàn có cơ chế để xử lý. Người không trực tiếp nuôi con có thể lựa chọn nhiều biện pháp như thương lượng, thu thập chứng cứ, yêu cầu xử phạt hành chính, yêu cầu thi hành án hoặc khởi kiện thay đổi người trực tiếp nuôi con.

Trong mọi trường hợp, việc xử lý cần đặt lợi ích tốt nhất của trẻ em lên hàng đầu. Quyền thăm nom không chỉ là quyền của cha hoặc mẹ mà còn là quyền của con được duy trì tình cảm, sự chăm sóc và kết nối với cả hai bên sau khi cha mẹ ly hôn.

Liên hệ – Luật sư Quảng Ngãi.org