Trong thực tế, có nhiều trường hợp người chồng đang bị tạm giam, tạm giữ hoặc đang chấp hành án phạt tù, trong khi người vợ không còn khả năng tiếp tục duy trì quan hệ hôn nhân. Khi đó, câu hỏi thường gặp là: chồng đi tù thì vợ có ly hôn được không?

Nhiều người cho rằng khi một bên đang ở trại giam thì không thể thực hiện thủ tục ly hôn vì không thể trực tiếp đến Tòa án. Tuy nhiên, theo quy định pháp luật hiện hành, việc chồng đang chấp hành án phạt tù không làm mất quyền yêu cầu ly hôn của người vợ.

1. Chồng đi tù thì vợ có được ly hôn không?

Có. Người vợ vẫn có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn khi chồng đang bị tạm giam hoặc đang chấp hành án phạt tù.

Căn cứ Điều 51 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, vợ, chồng hoặc cả hai người đều có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn. Pháp luật không đặt ra điều kiện rằng người chồng hoặc người vợ phải đang ở ngoài xã hội mới được ly hôn.

Do đó, nếu người chồng đang đi tù, người vợ vẫn có thể lựa chọn một trong hai hình thức:

• Ly hôn thuận tình nếu cả hai vợ chồng cùng đồng ý ly hôn;
• Ly hôn đơn phương nếu chỉ người vợ yêu cầu ly hôn.

2. Khi nào vợ được ly hôn đơn phương với chồng đang đi tù?

Theo khoản 1 Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, một bên có quyền yêu cầu ly hôn nếu có căn cứ cho thấy vợ hoặc chồng có hành vi bạo lực gia đình, vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ chồng làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài và mục đích hôn nhân không đạt được.

Việc chồng đi tù không tự động đồng nghĩa với việc Tòa án chắc chắn cho ly hôn. Tuy nhiên, đây có thể là một trong những căn cứ quan trọng để Tòa án xem xét tình trạng hôn nhân, đặc biệt nếu:

• Vợ chồng đã sống ly thân trong thời gian dài;
• Người chồng phạm tội nghiêm trọng làm ảnh hưởng đến gia đình;
• Đời sống chung không còn tồn tại trên thực tế;
• Người vợ phải một mình nuôi con, gánh vác gia đình;
• Mục đích hôn nhân không đạt được.

3. Chồng có quyền yêu cầu ly hôn khi đang đi tù không?

Người chồng cũng có quyền yêu cầu ly hôn, kể cả khi đang chấp hành án phạt tù. Tuy nhiên, khoản 3 Điều 51 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định chồng không có quyền yêu cầu ly hôn trong trường hợp vợ đang có thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi.

Quy định này nhằm bảo vệ người phụ nữ và trẻ nhỏ trong giai đoạn đặc biệt nhạy cảm. Người vợ vẫn có quyền yêu cầu ly hôn trong thời gian này.

4. Ly hôn thuận tình khi chồng đang đi tù

Ly hôn thuận tình là trường hợp cả hai vợ chồng cùng tự nguyện ly hôn và đã thỏa thuận được về con chung, tài sản chung, nợ chung hoặc không yêu cầu Tòa án giải quyết các vấn đề này.

4.1. Hồ sơ ly hôn thuận tình

Hồ sơ thường gồm:

• Đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn;
• Bản chính Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn;
• Bản sao chứng thực căn cước công dân của vợ và chồng;
• Giấy xác nhận thông tin cư trú của vợ, chồng nếu cần;
• Bản sao giấy khai sinh của con chung nếu có;
• Tài liệu về tài sản chung, nợ chung nếu yêu cầu Tòa án ghi nhận;
• Bản án, quyết định thi hành án phạt tù hoặc giấy xác nhận về việc người chồng đang chấp hành án;
• Đơn xin giải quyết vắng mặt của người chồng nếu không thể tham gia trực tiếp.

Do người chồng đang ở trại giam, các văn bản do người chồng ký thường cần được xác nhận theo quy định của cơ sở giam giữ để bảo đảm tính xác thực.

4.2. Nộp hồ sơ ở đâu?

Đối với thuận tình ly hôn, vợ chồng có thể nộp hồ sơ tại Tòa án có thẩm quyền nơi một trong hai bên cư trú, làm việc. Từ ngày 01/7/2025, cần lưu ý quy định mới về thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực theo pháp luật tố tụng dân sự sửa đổi năm 2025.

4.3. Trình tự giải quyết thuận tình ly hôn

1. Nộp hồ sơ yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn;
2. Tòa án xem xét đơn và tài liệu kèm theo;
3. Người yêu cầu nộp tiền tạm ứng lệ phí/án phí theo thông báo;
4. Tòa án thụ lý và tiến hành hòa giải, lấy ý kiến các bên;
5. Nếu đủ điều kiện, Tòa án ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn.

Trường hợp người chồng không thể trực tiếp tham gia phiên họp do đang chấp hành án, cần có văn bản trình bày ý kiến và đơn xin vắng mặt hợp lệ để Tòa án xem xét.

5. Ly hôn đơn phương khi chồng đang đi tù

Ly hôn đơn phương là trường hợp chỉ một bên yêu cầu ly hôn và bên còn lại không đồng ý hoặc không thể cùng thực hiện thủ tục thuận tình ly hôn.

5.1. Hồ sơ ly hôn đơn phương

Hồ sơ thường gồm:

• Đơn khởi kiện ly hôn đơn phương;
• Bản chính Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn;
• Bản sao chứng thực căn cước công dân/hộ chiếu của người vợ;
• Bản sao giấy tờ tùy thân của người chồng nếu có;
• Bản sao giấy khai sinh của con chung;
• Tài liệu chứng minh tài sản chung, nợ chung nếu có yêu cầu giải quyết;
• Tài liệu chứng minh người chồng đang chấp hành án phạt tù;
• Chứng cứ chứng minh hôn nhân trầm trọng nếu có.

5.2. Nộp đơn ly hôn đơn phương ở đâu?

Về nguyên tắc, ly hôn đơn phương được nộp tại Tòa án có thẩm quyền nơi bị đơn cư trú, làm việc. Nếu người chồng đang chấp hành án phạt tù, việc xác định nơi cư trú, nơi chấp hành án và thẩm quyền Tòa án cần được xem xét theo hồ sơ cụ thể.

Người vợ nên chuẩn bị tài liệu chứng minh nơi cư trú cuối cùng của chồng hoặc thông tin trại giam nơi chồng đang chấp hành án để Tòa án có căn cứ thụ lý, triệu tập và lấy lời khai.

5.3. Trình tự giải quyết ly hôn đơn phương

1. Người vợ nộp đơn khởi kiện và hồ sơ kèm theo;
2. Tòa án phân công Thẩm phán xem xét đơn;
3. Nếu hồ sơ hợp lệ, Tòa án thông báo nộp tạm ứng án phí;
4. Người khởi kiện nộp tiền tạm ứng án phí và nộp lại biên lai cho Tòa án;
5. Tòa án thụ lý vụ án;
6. Tòa án tiến hành thu thập chứng cứ, lấy ý kiến của người chồng trong trại giam nếu cần;
7. Tòa án mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải;
8. Nếu hòa giải không thành, Tòa án đưa vụ án ra xét xử;
9. Tòa án ban hành bản án ly hôn.

6. Người chồng đang đi tù có bắt buộc phải về Tòa án không?

Không phải mọi trường hợp người chồng đang chấp hành án đều phải được trích xuất về Tòa án để tham gia phiên tòa.

Trong thực tế, Tòa án có thể thực hiện một số phương án như:

• Lấy lời khai của người chồng tại trại giam;
• Yêu cầu người chồng gửi bản tự khai, văn bản trình bày ý kiến;
• Cho phép người chồng có đơn xin xét xử vắng mặt nếu phù hợp;
• Triệu tập, phối hợp với cơ sở giam giữ trong trường hợp cần thiết.

Việc có cần trích xuất người chồng hay không phụ thuộc vào tính chất vụ án, yêu cầu của các bên và quyết định của Tòa án.

7. Ly hôn khi chồng đi tù có giải quyết quyền nuôi con không?

Có. Khi ly hôn, nếu vợ chồng có con chung thì Tòa án vẫn xem xét vấn đề người trực tiếp nuôi con, nghĩa vụ cấp dưỡng và quyền thăm nom con.

Do người chồng đang chấp hành án phạt tù, khả năng trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng con thường bị hạn chế. Vì vậy, trong nhiều trường hợp, người vợ có thể được giao trực tiếp nuôi con nếu chứng minh có điều kiện phù hợp.

Tòa án sẽ xem xét các yếu tố như:

• Độ tuổi của con;
• Điều kiện chăm sóc, giáo dục con;
• Thu nhập và nơi ở của người trực tiếp nuôi con;
• Nguyện vọng của con từ đủ 7 tuổi trở lên;
• Quyền lợi mọi mặt của con.

8. Chồng đi tù có phải cấp dưỡng cho con không?

Nếu người chồng không trực tiếp nuôi con thì vẫn có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con theo quy định pháp luật.

Tuy nhiên, mức cấp dưỡng và khả năng thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng sẽ phụ thuộc vào điều kiện thực tế của người chồng, bao gồm thu nhập, tài sản và hoàn cảnh cụ thể trong thời gian chấp hành án.

9. Ly hôn khi chồng đi tù có chia tài sản chung không?

Có thể có. Nếu người vợ có yêu cầu chia tài sản chung, Tòa án sẽ xem xét giải quyết theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình.

Tuy nhiên, nếu tài sản chung phức tạp, liên quan đến nhà đất, nợ chung, nghĩa vụ với bên thứ ba hoặc tài sản đang tranh chấp, thời gian giải quyết có thể kéo dài hơn.

Trong một số trường hợp, để thủ tục ly hôn được giải quyết nhanh hơn, người vợ có thể:

• Chỉ yêu cầu giải quyết quan hệ hôn nhân và con chung;
• Tách vấn đề tài sản thành vụ án khác nếu cần;
• Thỏa thuận riêng về tài sản nếu có thể.

10. Án phí ly hôn khi chồng đi tù

Đối với vụ án ly hôn không có tranh chấp tài sản, án phí dân sự sơ thẩm thường là án phí không có giá ngạch theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14. Nếu có tranh chấp về tài sản, án phí sẽ được tính theo giá trị tài sản tranh chấp.

Người khởi kiện thường phải nộp tạm ứng án phí khi Tòa án thông báo. Sau khi giải quyết, nghĩa vụ chịu án phí sẽ được xác định trong bản án hoặc quyết định của Tòa án.

11. Một số lưu ý quan trọng khi ly hôn với người đang đi tù

• Cần chuẩn bị giấy tờ chứng minh người chồng đang bị tạm giam hoặc chấp hành án phạt tù;
• Nếu thiếu giấy tờ của chồng, có thể đề nghị Tòa án hỗ trợ xác minh;
• Cần xác định đúng Tòa án có thẩm quyền trước khi nộp hồ sơ;
• Nếu có con chung, nên chuẩn bị tài liệu chứng minh điều kiện nuôi con;
• Nếu có tài sản chung, cần chuẩn bị giấy tờ sở hữu, chứng cứ về nguồn gốc tài sản;
• Nếu chồng đồng ý ly hôn, nên có văn bản thể hiện ý chí rõ ràng và được xác nhận phù hợp;
• Không nên tự ý làm giả chữ ký hoặc giấy tờ của người đang chấp hành án.

12. Câu hỏi thường gặp

12.1. Chồng đang đi tù, vợ có được đơn phương ly hôn không?

Có. Người vợ có quyền yêu cầu ly hôn đơn phương nếu có căn cứ cho rằng hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài và mục đích hôn nhân không đạt được.

12.2. Chồng không ký đơn thì có ly hôn được không?

Có thể. Nếu chồng không ký đơn hoặc không đồng ý ly hôn, người vợ có thể nộp đơn ly hôn đơn phương để Tòa án xem xét giải quyết.

12.3. Chồng đang trong trại giam có phải ra Tòa không?

Không phải trong mọi trường hợp. Tòa án có thể lấy lời khai tại trại giam, nhận văn bản trình bày ý kiến hoặc xét xử vắng mặt nếu có đủ điều kiện theo quy định.

12.4. Ly hôn khi chồng đi tù mất bao lâu?

Thời gian giải quyết phụ thuộc vào hồ sơ, việc lấy ý kiến người chồng, tranh chấp về con chung, tài sản chung và thẩm quyền của Tòa án. Nếu hồ sơ đầy đủ và không có tranh chấp phức tạp, thời gian có thể ngắn hơn.

13. Kết luận

Chồng đi tù không làm mất quyền yêu cầu ly hôn của người vợ. Người vợ vẫn có thể yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn theo thủ tục thuận tình hoặc đơn phương tùy vào ý chí của hai bên và tình trạng hôn nhân thực tế.

Do thủ tục ly hôn với người đang chấp hành án phạt tù thường phát sinh khó khăn trong việc lấy ý kiến, xác minh nơi chấp hành án, triệu tập đương sự và giải quyết con chung, tài sản chung, người có nhu cầu ly hôn nên chuẩn bị hồ sơ đầy đủ và xác định đúng thẩm quyền Tòa án trước khi nộp đơn.

14. Căn cứ pháp lý

• Luật Hôn nhân và gia đình 2014;
• Điều 51 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 – Quyền yêu cầu giải quyết ly hôn;
• Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 – Ly hôn theo yêu cầu của một bên;
• Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và các văn bản sửa đổi, bổ sung;
• Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2025;
• Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 về án phí, lệ phí Tòa án.