Việc Tòa án tuyên bố một người mất tích là cơ sở pháp lý quan trọng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của những người có liên quan khi một cá nhân biệt tích trong thời gian dài mà không có tin tức xác thực. Tuy nhiên, trên thực tế không ít trường hợp người bị tuyên bố mất tích sau nhiều năm đã trở về hoặc có căn cứ xác định vẫn còn sống. Khi đó, quyết định tuyên bố mất tích không còn phù hợp và cần được Tòa án hủy bỏ theo đúng trình tự luật định.

Vậy ai có quyền yêu cầu hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích? Hồ sơ cần chuẩn bị gồm những gì? Tòa án nào có thẩm quyền giải quyết? Sau khi hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích thì tài sản, quan hệ hôn nhân và các quyền dân sự khác được giải quyết như thế nào? Bài viết dưới đây sẽ phân tích toàn diện các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 và Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

---

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Dân sự năm 2015.
• Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.
• Luật Hộ tịch năm 2014.
• Nghị quyết số 04/2018/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TANDTC.

---

Hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích là gì?

Việc tuyên bố một người mất tích chỉ mang tính chất xác định tình trạng pháp lý của một cá nhân trong trường hợp người đó biệt tích trong thời gian dài và không có tin tức xác thực về việc còn sống hay đã chết. Đây không phải là việc xác nhận người đó đã chết mà chỉ là căn cứ để giải quyết các quan hệ dân sự, hôn nhân, gia đình và tài sản phát sinh do sự vắng mặt kéo dài của họ.

Do đó, khi người bị tuyên bố mất tích trở về hoặc có căn cứ xác thực chứng minh người đó vẫn còn sống thì quyết định tuyên bố mất tích phải được hủy bỏ nhằm khôi phục địa vị pháp lý của người này.

Khoản 1 Điều 70 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định:

“Khi người bị tuyên bố mất tích trở về hoặc có tin tức xác thực là người đó còn sống thì theo yêu cầu của người đó hoặc của người có quyền, lợi ích liên quan, Tòa án ra quyết định hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích đối với người đó.”

Như vậy, hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích là việc Tòa án ban hành quyết định chấm dứt hiệu lực của quyết định tuyên bố mất tích trước đây khi đã có căn cứ xác định người bị tuyên bố mất tích vẫn còn sống hoặc đã trở về địa phương.

Việc hủy bỏ này không diễn ra một cách tự động mà chỉ được thực hiện khi có đơn yêu cầu của người có quyền theo quy định của pháp luật.

---

Điều kiện để Tòa án hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích

Không phải cứ người bị tuyên bố mất tích xuất hiện là quyết định tuyên bố mất tích đương nhiên hết hiệu lực. Pháp luật quy định việc hủy bỏ chỉ được thực hiện khi đồng thời đáp ứng các điều kiện sau:

1. Người bị tuyên bố mất tích đã trở về

Đây là trường hợp phổ biến nhất trên thực tế.

Sau nhiều năm biệt tích, người đã bị Tòa án tuyên bố mất tích trực tiếp trở về nơi cư trú hoặc xuất hiện tại địa phương và có thể chứng minh được nhân thân của mình.

Ví dụ:

Ông A bị tuyên bố mất tích vào năm 2022 do biệt tích hơn 02 năm. Đến năm 2026, ông A trở về sau thời gian lao động ở nước ngoài và không liên lạc được với gia đình. Khi đó, ông A có quyền yêu cầu Tòa án hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích.

2. Có tin tức xác thực chứng minh người đó còn sống

Không nhất thiết người bị tuyên bố mất tích phải trực tiếp trở về.

Chỉ cần có căn cứ xác thực chứng minh người đó vẫn còn sống thì Tòa án cũng có thể xem xét hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích.

Những chứng cứ thường gặp gồm:

• Giấy xác nhận của cơ quan có thẩm quyền.
• Thông tin từ cơ quan ngoại giao.
• Giấy tờ xuất nhập cảnh.
• Giấy xác nhận của cơ quan điều tra.
• Bản án hoặc quyết định của Tòa án khác.
• Các tài liệu hợp pháp khác chứng minh người đó còn sống.

Tuy nhiên, các thông tin mang tính suy đoán, tin đồn hoặc không có căn cứ xác minh sẽ không đủ cơ sở để Tòa án chấp nhận yêu cầu.

---

Ai có quyền yêu cầu hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích?

Theo khoản 1 Điều 70 Bộ luật Dân sự năm 2015 và Điều 390 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, chủ thể có quyền yêu cầu gồm:

• Người đã bị Tòa án tuyên bố mất tích.
• Người có quyền, lợi ích liên quan.

Khái niệm “người có quyền, lợi ích liên quan” được hiểu khá rộng, có thể bao gồm:

• Vợ hoặc chồng của người bị tuyên bố mất tích.
• Cha, mẹ.
• Con.
• Người quản lý tài sản của người bị tuyên bố mất tích.
• Người thừa kế.
• Chủ nợ.
• Cơ quan, tổ chức có quyền và lợi ích liên quan.

Quy định này nhằm bảo đảm rằng khi phát hiện người bị tuyên bố mất tích vẫn còn sống thì bất kỳ chủ thể nào có quyền, lợi ích bị ảnh hưởng cũng có thể yêu cầu Tòa án khôi phục địa vị pháp lý của người đó, không phụ thuộc vào việc người bị tuyên bố mất tích có trực tiếp nộp đơn hay không.

---

Thẩm quyền giải quyết yêu cầu hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích

Việc xác định đúng Tòa án có thẩm quyền là điều kiện quan trọng để yêu cầu được giải quyết nhanh chóng, tránh trường hợp hồ sơ bị trả lại hoặc phải chuyển sang Tòa án khác.

Khác với nhiều việc dân sự khác được xác định theo nơi cư trú của người có yêu cầu hoặc người có liên quan, pháp luật tố tụng dân sự quy định rất rõ thẩm quyền giải quyết việc hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích.

1. Thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án

Theo khoản 3 Điều 27 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, yêu cầu hủy bỏ quyết định tuyên bố một người mất tích là một trong các việc dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.

Đây là thủ tục giải quyết việc dân sự chứ không phải vụ án dân sự, bởi giữa các bên không tồn tại tranh chấp quyền và nghĩa vụ dân sự mà chỉ yêu cầu Tòa án xác nhận một sự kiện pháp lý.

2. Tòa án nào có thẩm quyền?

Điểm c khoản 2 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 quy định:

“Tòa án đã ra quyết định tuyên bố một người mất tích hoặc là đã chết có thẩm quyền giải quyết yêu cầu hủy bỏ quyết định tuyên bố một người mất tích hoặc là đã chết.”

Như vậy, nguyên tắc xác định thẩm quyền rất đơn giản:

• Chính Tòa án đã ban hành quyết định tuyên bố mất tích trước đây sẽ tiếp tục giải quyết yêu cầu hủy bỏ quyết định đó.
• Không phụ thuộc người bị tuyên bố mất tích hiện đang cư trú ở đâu.
• Không phụ thuộc người yêu cầu đang sinh sống tại địa phương nào.

Quy định này giúp bảo đảm tính thống nhất trong quá trình giải quyết vì chính Tòa án đã tuyên bố mất tích là cơ quan đang lưu giữ toàn bộ hồ sơ, tài liệu và chứng cứ của vụ việc trước đó.

Ví dụ:

Năm 2023, TAND huyện X ban hành Quyết định tuyên bố ông A mất tích.

Đến năm 2026, ông A trở về và đang sinh sống tại tỉnh khác.

Dù nơi cư trú đã thay đổi thì ông A hoặc người thân vẫn phải nộp đơn yêu cầu tại TAND huyện X – là Tòa án đã ban hành quyết định tuyên bố mất tích trước đây.

---

Hồ sơ yêu cầu hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích

Để Tòa án có căn cứ xem xét yêu cầu, người yêu cầu cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

1. Đơn yêu cầu hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích

Khoản 2 Điều 362 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 quy định đơn yêu cầu phải có đầy đủ các nội dung cơ bản sau:

• Ngày, tháng, năm làm đơn.
• Tên Tòa án có thẩm quyền giải quyết.
• Họ tên, địa chỉ, số điện thoại, email (nếu có) của người yêu cầu.
• Thông tin về người đã bị tuyên bố mất tích.
• Số, ngày, tháng, năm của Quyết định tuyên bố mất tích.
• Nội dung yêu cầu hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích.
• Lý do yêu cầu.
• Danh mục tài liệu, chứng cứ gửi kèm.
• Chữ ký hoặc điểm chỉ của người yêu cầu.

Trong thực tiễn, đơn yêu cầu nên trình bày rõ:

• Thời điểm người bị tuyên bố mất tích trở về.
• Hoặc thời điểm phát hiện có tin tức xác thực về việc người đó còn sống.
• Đề nghị Tòa án giải quyết hậu quả pháp lý sau khi hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích.

2. Các tài liệu chứng minh người bị tuyên bố mất tích còn sống

Đây là tài liệu quan trọng nhất quyết định việc Tòa án có chấp nhận yêu cầu hay không.

Tùy từng trường hợp, chứng cứ có thể bao gồm:

• Căn cước công dân hoặc hộ chiếu của người trở về.
• Giấy xác nhận của Công an địa phương.
• Giấy xác nhận của cơ quan ngoại giao.
• Giấy xuất nhập cảnh.
• Giấy xác nhận của cơ quan điều tra.
• Các tài liệu, hình ảnh, video hoặc chứng cứ hợp pháp khác.

Nếu người bị tuyên bố mất tích trực tiếp trở về thì việc chứng minh thường đơn giản hơn vì Tòa án có thể trực tiếp xác minh nhân thân.

3. Bản sao Quyết định tuyên bố mất tích

Nên nộp kèm bản sao quyết định trước đây của Tòa án để thuận tiện cho việc đối chiếu hồ sơ.

Trong trường hợp người yêu cầu không còn lưu giữ quyết định này thì vẫn có thể đề nghị Tòa án tra cứu hồ sơ đã lưu.

4. Giấy tờ tùy thân của người yêu cầu

Người yêu cầu cần chuẩn bị:

• Căn cước công dân.
• Hộ chiếu (nếu có).
• Giấy tờ chứng minh tư cách đại diện hợp pháp (nếu nộp thay).

5. Các giấy tờ khác (nếu có)

Tùy từng trường hợp cụ thể, người yêu cầu có thể nộp thêm:

• Giấy xác nhận nơi cư trú.
• Giấy tờ chứng minh quan hệ với người bị tuyên bố mất tích.
• Tài liệu về việc quản lý tài sản.
• Các tài liệu liên quan đến quan hệ hôn nhân hoặc thừa kế.

Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ ngay từ đầu sẽ giúp Tòa án nhanh chóng thụ lý và hạn chế việc yêu cầu sửa đổi, bổ sung hồ sơ nhiều lần.

---

Trình tự, thủ tục yêu cầu hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích

Thủ tục giải quyết yêu cầu được thực hiện theo quy định tại Điều 390 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 kết hợp với các quy định chung về giải quyết việc dân sự.

Bước 1. Nộp hồ sơ

Người yêu cầu nộp hồ sơ trực tiếp hoặc gửi qua dịch vụ bưu chính đến Tòa án đã ban hành quyết định tuyên bố mất tích.

Bước 2. Tòa án xem xét đơn yêu cầu

Sau khi nhận hồ sơ, Thẩm phán sẽ kiểm tra:

• Thẩm quyền giải quyết.
• Tư cách của người yêu cầu.
• Tính đầy đủ của hồ sơ.
• Căn cứ chứng minh người bị tuyên bố mất tích còn sống.

Nếu hồ sơ chưa đầy đủ, Tòa án sẽ yêu cầu sửa đổi, bổ sung trong thời hạn luật định.

Trường hợp đủ điều kiện, Tòa án sẽ thông báo nộp lệ phí và ra quyết định thụ lý việc dân sự.

---

Trình tự giải quyết yêu cầu hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích tại Tòa án

Sau khi nhận được đơn yêu cầu và hồ sơ hợp lệ, Tòa án sẽ tiến hành giải quyết theo thủ tục việc dân sự quy định tại Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Khác với vụ án dân sự có tranh chấp giữa các bên, việc hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích chỉ nhằm xác nhận một sự kiện pháp lý mới phát sinh là người bị tuyên bố mất tích đã trở về hoặc đã có tin tức xác thực chứng minh người đó còn sống.

Bước 1. Thụ lý đơn yêu cầu

Thẩm phán được phân công sẽ xem xét hồ sơ, kiểm tra:

• Thẩm quyền giải quyết của Tòa án.
• Tư cách của người yêu cầu.
• Các tài liệu chứng minh người bị tuyên bố mất tích còn sống.
• Việc nộp lệ phí theo quy định.

Nếu hồ sơ chưa đầy đủ, Tòa án sẽ yêu cầu sửa đổi, bổ sung trong thời hạn luật định. Trường hợp hồ sơ đáp ứng đầy đủ điều kiện thì Tòa án sẽ ra thông báo thụ lý việc dân sự.

Bước 2. Xác minh, thu thập tài liệu chứng cứ

Sau khi thụ lý, Tòa án có thể tiến hành nhiều hoạt động xác minh nhằm bảo đảm việc hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích là có căn cứ.

Tùy từng trường hợp, Tòa án có thể:

• Làm việc trực tiếp với người đã trở về.
• Xác minh thông tin tại Công an địa phương.
• Yêu cầu UBND cấp xã xác nhận nơi cư trú.
• Lấy lời khai của người thân hoặc người làm chứng.
• Thu thập tài liệu từ cơ quan quản lý xuất nhập cảnh, cơ quan ngoại giao hoặc cơ quan điều tra nếu cần thiết.

Trong thực tiễn, đối với những trường hợp người bị tuyên bố mất tích trực tiếp có mặt tại Tòa án và xuất trình đầy đủ giấy tờ tùy thân thì quá trình xác minh thường diễn ra nhanh hơn.

Bước 3. Mở phiên họp giải quyết việc dân sự

Sau khi đã thu thập đầy đủ tài liệu, chứng cứ, Tòa án sẽ mở phiên họp để xem xét đơn yêu cầu.

Phiên họp được tiến hành theo quy định chung về giải quyết việc dân sự, có sự tham gia của:

• Thẩm phán chủ trì phiên họp.
• Thư ký Tòa án.
• Người yêu cầu.
• Người có quyền, lợi ích liên quan (nếu cần).
• Kiểm sát viên trong trường hợp pháp luật quy định Viện kiểm sát tham gia.

Tại phiên họp, Tòa án sẽ xem xét toàn bộ chứng cứ và đánh giá liệu đã đủ căn cứ xác định người bị tuyên bố mất tích còn sống hay chưa.

Bước 4. Ra quyết định

Theo khoản 2 Điều 390 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, nếu xét thấy yêu cầu có căn cứ thì Tòa án sẽ ban hành Quyết định hủy bỏ quyết định tuyên bố một người mất tích.

Trong quyết định này, ngoài việc hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích trước đây, Tòa án còn phải giải quyết các hậu quả pháp lý phát sinh theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015.

Trường hợp không đủ căn cứ chứng minh người bị tuyên bố mất tích còn sống thì Tòa án sẽ không chấp nhận yêu cầu.

---

Hậu quả pháp lý của việc hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích

Việc Tòa án ban hành quyết định hủy bỏ tuyên bố mất tích không chỉ khôi phục địa vị pháp lý của người đã bị tuyên bố mất tích mà còn làm phát sinh nhiều hệ quả liên quan đến tài sản, hôn nhân và hộ tịch.

1. Người trở về được nhận lại tài sản của mình

Khoản 2 Điều 70 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định:

“Người bị tuyên bố mất tích trở về được nhận lại tài sản do người quản lý tài sản chuyển giao sau khi đã thanh toán chi phí quản lý.”

Điều này đồng nghĩa với việc:

• Người quản lý tài sản phải hoàn trả toàn bộ tài sản còn lại.
• Được thanh toán các chi phí hợp lý đã bỏ ra để quản lý tài sản.
• Phải bàn giao đầy đủ giấy tờ, tài liệu và các quyền tài sản liên quan.

Nếu người quản lý tài sản có lỗi làm thất thoát hoặc hủy hoại tài sản thì phải bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.

2. Quyết định ly hôn trước đó vẫn có hiệu lực

Đây là điểm rất nhiều người nhầm lẫn.

Khoản 3 Điều 70 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định:

“Trường hợp vợ hoặc chồng của người bị tuyên bố mất tích đã được ly hôn thì dù người bị tuyên bố mất tích trở về hoặc có tin tức xác thực là người đó còn sống, quyết định cho ly hôn vẫn có hiệu lực pháp luật.”

Điều này có nghĩa:

• Quan hệ hôn nhân đã chấm dứt sẽ không tự động được khôi phục.
• Hai bên không đương nhiên trở thành vợ chồng trở lại.
• Nếu muốn tiếp tục chung sống với tư cách vợ chồng thì phải đăng ký kết hôn mới theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình.

Quy định này nhằm bảo đảm sự ổn định của các quan hệ hôn nhân đã được Tòa án giải quyết hợp pháp trước đó.

3. Ghi chú hộ tịch

Sau khi ban hành quyết định hủy bỏ tuyên bố mất tích, Tòa án có trách nhiệm gửi quyết định này đến UBND cấp xã nơi cư trú của người bị tuyên bố mất tích.

Ủy ban nhân dân sẽ thực hiện việc ghi chú hộ tịch để cập nhật lại tình trạng pháp lý của công dân theo quy định của pháp luật về hộ tịch.

Việc ghi chú này giúp đồng bộ thông tin trong cơ sở dữ liệu hộ tịch, tạo điều kiện thuận lợi khi thực hiện các thủ tục hành chính sau này.

---

Một số lưu ý quan trọng khi yêu cầu hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích

Trong thực tiễn giải quyết, người yêu cầu cần lưu ý một số vấn đề sau:

• Chỉ Tòa án đã ban hành quyết định tuyên bố mất tích mới có thẩm quyền hủy bỏ quyết định đó.
• Việc người bị tuyên bố mất tích trở về không làm phát sinh hiệu lực đương nhiên mà bắt buộc phải có quyết định của Tòa án.
• Cần chuẩn bị đầy đủ tài liệu chứng minh người bị tuyên bố mất tích còn sống để tránh kéo dài thời gian giải quyết.
• Nếu trước đây đã có người được chỉ định quản lý tài sản thì cần thực hiện đầy đủ việc bàn giao, quyết toán chi phí quản lý.
• Việc hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích không làm thay đổi hiệu lực của bản án ly hôn đã có hiệu lực pháp luật.

---

Câu hỏi thường gặp

Người bị tuyên bố mất tích trở về thì có phải làm thủ tục hủy bỏ quyết định không?

Có. Việc người đó trở về không tự động làm chấm dứt hiệu lực của quyết định tuyên bố mất tích. Chỉ khi Tòa án ban hành quyết định hủy bỏ thì địa vị pháp lý của người đó mới được khôi phục đầy đủ.

Ai có quyền yêu cầu hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích?

Người bị tuyên bố mất tích hoặc bất kỳ người nào có quyền, lợi ích liên quan đều có quyền nộp đơn yêu cầu Tòa án xem xét hủy bỏ quyết định theo Điều 70 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Người quản lý tài sản có phải hoàn trả toàn bộ tài sản không?

Có. Sau khi trừ các chi phí quản lý hợp lý, người quản lý phải hoàn trả toàn bộ tài sản còn lại cho người đã trở về. Nếu có lỗi gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật.

Sau khi trở về có được khôi phục quan hệ vợ chồng không?

Không. Nếu trước đó Tòa án đã giải quyết ly hôn thì bản án hoặc quyết định ly hôn vẫn có hiệu lực. Hai người chỉ có thể trở thành vợ chồng nếu thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn mới.

---

Dịch vụ luật sư hỗ trợ thủ tục hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích

Việc hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích tuy là một việc dân sự nhưng trên thực tế thường liên quan đến nhiều vấn đề pháp lý như quản lý tài sản, ly hôn, thừa kế, hộ tịch và các giao dịch dân sự phát sinh trong thời gian người đó bị tuyên bố mất tích.

Luật sư có thể hỗ trợ khách hàng:

• Tư vấn điều kiện hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích.
• Đánh giá căn cứ pháp lý của hồ sơ.
• Soạn thảo đơn yêu cầu và chuẩn bị hồ sơ.
• Đại diện làm việc với Tòa án và cơ quan có thẩm quyền.
• Tư vấn giải quyết hậu quả pháp lý liên quan đến tài sản, hôn nhân và hộ tịch.
• Tham gia bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng tại Tòa án khi phát sinh tranh chấp.

---

Kết luận

Hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích là thủ tục pháp lý nhằm khôi phục địa vị pháp lý của người đã bị Tòa án tuyên bố mất tích khi họ trở về hoặc có căn cứ xác thực chứng minh vẫn còn sống. Sau khi có quyết định hủy bỏ, người đó được nhận lại tài sản do người quản lý bàn giao sau khi thanh toán chi phí quản lý, đồng thời thông tin hộ tịch được cập nhật theo quy định. Tuy nhiên, nếu trước đó vợ hoặc chồng đã được Tòa án giải quyết ly hôn thì bản án, quyết định ly hôn vẫn giữ nguyên hiệu lực pháp luật. Do thủ tục này có thể kéo theo nhiều hệ quả pháp lý phức tạp, người có yêu cầu nên chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và tham khảo ý kiến luật sư để bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Liên hệ – Luật sư Quảng Ngãi.org