Quyền được sống là quyền cơ bản và thiêng liêng nhất của con người, được Hiến pháp và pháp luật hình sự bảo vệ ở mức độ cao nhất. Không chỉ hành vi trực tiếp xâm phạm tính mạng mới bị xử lý hình sự, mà trong nhiều trường hợp, việc đe dọa tước đoạt tính mạng người khác cũng có thể trở thành tội phạm. Đây chính là cơ sở hình thành Tội đe dọa giết người được quy định tại Điều 133 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017.

Khi nào hành vi đe dọa bị coi là tội phạm?

Trong thực tiễn, không ít trường hợp các bên xảy ra mâu thuẫn dẫn đến những lời nói như “tao sẽ giết mày”, “liệu hồn”, “tao không để yên đâu”. Tuy nhiên, không phải mọi lời đe dọa đều cấu thành Tội đe dọa giết người.

Điều 133 Bộ luật Hình sự quy định dấu hiệu bắt buộc là hành vi đe dọa phải làm cho người bị đe dọa có căn cứ thực tế để lo sợ rằng việc tước đoạt tính mạng sẽ xảy ra. Nói cách khác, yếu tố quyết định không nằm hoàn toàn ở nội dung lời nói mà nằm ở khả năng hiện thực hóa lời đe dọa và trạng thái tâm lý lo sợ có căn cứ của người bị hại.

Do đó, cơ quan tiến hành tố tụng phải đánh giá toàn diện các yếu tố như hoàn cảnh xảy ra sự việc, mối quan hệ giữa các bên, thái độ của người đe dọa, phương thức đe dọa, khả năng thực hiện hành vi cũng như phản ứng của người bị hại sau khi bị đe dọa.

Cấu thành pháp lý của Tội đe dọa giết người

Về khách thể, tội phạm này xâm phạm quyền được bảo vệ tính mạng và sự an toàn về tinh thần của con người.

Về mặt khách quan, hành vi phạm tội được thể hiện thông qua việc sử dụng lời nói, tin nhắn, thư từ, hình ảnh hoặc các hành động cụ thể nhằm truyền tải thông điệp sẽ tước đoạt tính mạng người khác. Hành vi có thể được thực hiện trực tiếp hoặc gián tiếp nhưng phải đủ sức làm cho nạn nhân tin rằng nguy cơ bị giết là có thật.

Về mặt chủ quan, người phạm tội thực hiện hành vi với lỗi cố ý. Họ nhận thức được việc đe dọa sẽ gây tâm lý sợ hãi cho người khác nhưng vẫn mong muốn hoặc để mặc hậu quả đó xảy ra.

Chủ thể của tội phạm là người từ đủ 16 tuổi trở lên có năng lực trách nhiệm hình sự.

Đe dọa qua mạng xã hội có bị xử lý hình sự hay không?

Trong bối cảnh công nghệ phát triển, hành vi đe dọa giết người không còn giới hạn ở hình thức trực tiếp mà thường xuất hiện thông qua Facebook, Zalo, Messenger, Telegram hoặc các nền tảng điện tử khác.

Tin nhắn điện tử, ghi âm cuộc gọi, hình ảnh hoặc video đều có thể trở thành chứng cứ chứng minh hành vi phạm tội. Nếu nội dung đe dọa đủ căn cứ làm cho người bị hại tin rằng tính mạng của mình đang bị đe dọa thực sự thì người thực hiện hành vi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 133 Bộ luật Hình sự.

Trường hợp chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm vẫn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi sử dụng thông tin số nhằm đe dọa, quấy rối hoặc xúc phạm người khác.

Phân biệt Tội đe dọa giết người với Tội giết người ở giai đoạn chuẩn bị

Một trong những vấn đề thường gây nhầm lẫn là ranh giới giữa Tội đe dọa giết người và Tội giết người ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội.

Nếu người thực hiện chỉ dừng lại ở việc tạo áp lực tâm lý bằng lời nói hoặc hành vi đe dọa thì có thể bị xử lý theo Điều 133 Bộ luật Hình sự.

Ngược lại, nếu sau lời đe dọa, người đó tiếp tục chuẩn bị hung khí, theo dõi nạn nhân, tìm kiếm cơ hội thực hiện hành vi tước đoạt tính mạng thì hành vi có thể bị chuyển hóa thành Tội giết người ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội theo Điều 123 Bộ luật Hình sự.

Đây là sự khác biệt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc định tội danh và xác định khung hình phạt.

Hình phạt đối với Tội đe dọa giết người

Người phạm tội có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

Trường hợp phạm tội đối với nhiều người, đối với người dưới 16 tuổi, người đang thi hành công vụ, lợi dụng chức vụ quyền hạn hoặc nhằm che giấu, trốn tránh trách nhiệm đối với tội phạm khác thì mức hình phạt có thể lên tới 07 năm tù.

Mặc dù không trực tiếp gây ra hậu quả chết người, nhưng pháp luật vẫn xử lý nghiêm khắc hành vi này bởi nó xâm phạm nghiêm trọng đến cảm giác an toàn, sự ổn định tâm lý và quyền được sống trong môi trường không bị đe dọa của mỗi cá nhân.

Kết luận

Tội đe dọa giết người là tội phạm mang tính chất phòng ngừa đặc biệt trong pháp luật hình sự Việt Nam. Việc xử lý hành vi đe dọa ngay từ giai đoạn đầu không chỉ bảo vệ nạn nhân mà còn góp phần ngăn chặn nguy cơ phát sinh các tội phạm xâm phạm tính mạng trong tương lai. Khi bị đe dọa giết người, cá nhân cần nhanh chóng lưu giữ chứng cứ, trình báo cơ quan có thẩm quyền để được bảo vệ và xử lý theo đúng quy định của pháp luật.

Liên hệ – Luật sư Quảng Ngãi.org