Giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh là điều kiện pháp lý quan trọng để bác sĩ được thực hiện hoạt động chuyên môn trong phạm vi được cấp phép. Tuy nhiên, giấy phép này không có giá trị bất biến. Trong quá trình hành nghề, nếu phát sinh những căn cứ luật định, bác sĩ có thể bị thu hồi giấy phép, kể cả trong trường hợp không trực tiếp gây ra hậu quả nghiêm trọng cho người bệnh.

Đáng chú ý, pháp luật không chỉ quy định thu hồi giấy phép khi bác sĩ có sai sót chuyên môn hoặc vi phạm đạo đức nghề nghiệp, mà còn áp dụng đối với các trường hợp hồ sơ cấp phép không hợp lệ, giả mạo giấy tờ, không hành nghề liên tục trong thời gian dài hoặc không còn đáp ứng điều kiện được phép hành nghề.

Vậy cụ thể, những trường hợp nào bác sĩ bị thu hồi giấy phép hành nghề? Sau khi bị thu hồi, bác sĩ có được cấp lại giấy phép để tiếp tục công việc hay không?

1. Trường hợp nào bác sĩ bị thu hồi giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh?

Theo khoản 1 Điều 35 Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023, giấy phép hành nghề bị thu hồi trong 10 trường hợp. Quy định này áp dụng đối với người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh nói chung, trong đó có bác sĩ.

1.1. Hồ sơ đề nghị cấp giấy phép hành nghề không đúng quy định

Trường hợp thứ nhất, giấy phép hành nghề có thể bị thu hồi nếu hồ sơ đề nghị cấp giấy phép không đáp ứng quy định pháp luật.

Đây là căn cứ liên quan trực tiếp đến tính hợp pháp của quá trình cấp phép. Việc một cá nhân đã được cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép không đồng nghĩa với việc giấy phép đó đương nhiên được duy trì nếu sau này phát hiện hồ sơ làm căn cứ cấp phép không đúng quy định.

Ví dụ, người đề nghị cấp giấy phép không đáp ứng điều kiện về văn bằng, thời gian thực hành hoặc tài liệu chứng minh điều kiện hành nghề nhưng hồ sơ vẫn được tiếp nhận, xử lý và cấp giấy phép. Khi phát hiện sai phạm, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét thu hồi theo quy định.

Cần phân biệt trường hợp hồ sơ không đúng quy định với hành vi cố ý giả mạo tài liệu. Đây là hai căn cứ thu hồi riêng biệt được quy định tại các điểm a và b khoản 1 Điều 35 Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023.

1.2. Giả mạo tài liệu trong hồ sơ đề nghị cấp giấy phép hành nghề

Đây là trường hợp có tính chất nghiêm trọng bởi người đề nghị cấp phép đã sử dụng tài liệu không trung thực để chứng minh mình đáp ứng điều kiện hành nghề.

Chẳng hạn, giả mạo văn bằng chuyên môn, giấy xác nhận quá trình thực hành hoặc tài liệu khác có liên quan đến điều kiện cấp giấy phép.

Trong hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, năng lực chuyên môn của người hành nghề có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng người bệnh. Vì vậy, việc sử dụng giấy tờ giả để được cấp phép không chỉ xâm phạm tính minh bạch của hoạt động quản lý mà còn tiềm ẩn rủi ro đối với an toàn người bệnh.

Khi có căn cứ xác định giấy phép được cấp trên cơ sở tài liệu giả mạo, người hành nghề có thể bị thu hồi giấy phép. Tùy tính chất, mức độ và hành vi cụ thể, cá nhân liên quan còn có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý khác theo quy định.

1.3. Cấp sai chức danh chuyên môn hoặc phạm vi hành nghề

Giấy phép hành nghề phải thể hiện đúng chức danh chuyên môn và phạm vi hành nghề mà người được cấp phép đáp ứng điều kiện.

Nếu cơ quan có thẩm quyền cấp sai chức danh chuyên môn hoặc phạm vi hành nghề so với hồ sơ đề nghị cấp giấy phép thì đây cũng là căn cứ thu hồi.

Ví dụ, hồ sơ của người đề nghị chỉ đủ điều kiện để được cấp giấy phép theo một chức danh hoặc phạm vi hành nghề nhất định, nhưng giấy phép thực tế lại ghi nhận chức danh hoặc phạm vi rộng hơn, không phù hợp với hồ sơ.

Quy định này nhằm bảo đảm người hành nghề chỉ được thực hiện những hoạt động chuyên môn tương ứng với năng lực và điều kiện đã được cơ quan có thẩm quyền xem xét.

Cần lưu ý, phạm vi hành nghề không phải là nội dung người hành nghề có thể tự quyết định hoặc tự mở rộng trong quá trình làm việc. Việc thực hiện kỹ thuật, chuyên môn vượt quá phạm vi được phép có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý tùy tính chất và hậu quả của hành vi.

1.4. Không hành nghề trong thời gian 24 tháng liên tục

Theo điểm d khoản 1 Điều 35 Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023, người hành nghề không hành nghề trong thời gian 24 tháng liên tục có thể bị thu hồi giấy phép, trừ trường hợp tham gia chương trình đào tạo chuyên khoa.

Đây là quy định đáng chú ý đối với những bác sĩ đã được cấp giấy phép nhưng nghỉ việc, chuyển sang công việc khác hoặc không tham gia hoạt động khám bệnh, chữa bệnh trong thời gian dài.

Ví dụ, một bác sĩ được cấp giấy phép hành nghề nhưng sau đó chuyển sang làm công việc quản lý, kinh doanh hoặc công việc khác không thuộc hoạt động hành nghề khám bệnh, chữa bệnh. Nếu không hành nghề liên tục trong 24 tháng và không thuộc trường hợp ngoại lệ luật định, giấy phép có thể bị thu hồi.

Mục đích của quy định này là bảo đảm người hành nghề duy trì hoạt động chuyên môn, tránh tình trạng giấy phép được cấp nhưng không được sử dụng trong thời gian dài, trong khi kiến thức và kỹ năng chuyên môn có thể không còn được cập nhật, duy trì.

Tuy nhiên, khi xem xét căn cứ này cần xác định chính xác thời gian không hành nghề và trường hợp ngoại lệ. Không nên chỉ căn cứ vào việc bác sĩ không làm việc tại một bệnh viện cụ thể để kết luận họ đã không hành nghề liên tục 24 tháng, bởi cần xem xét toàn bộ quá trình hành nghề và tài liệu liên quan.

1.5. Thuộc trường hợp bị cấm hành nghề khám bệnh, chữa bệnh

Theo điểm đ khoản 1 Điều 35, giấy phép hành nghề bị thu hồi nếu người hành nghề thuộc một trong các trường hợp bị cấm hành nghề quy định tại các khoản 1, 2, 3, 4 và 6 Điều 20 Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023.

Các trường hợp này bao gồm:

• Đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hành vi vi phạm pháp luật có liên quan đến chuyên môn kỹ thuật trong khám bệnh, chữa bệnh.
• Đang trong thời gian thi hành án treo hoặc án phạt cải tạo không giam giữ về hành vi vi phạm pháp luật có liên quan đến chuyên môn kỹ thuật trong khám bệnh, chữa bệnh.
• Đang trong thời gian thử thách đối với người bị kết án phạt tù có liên quan đến chuyên môn kỹ thuật trong khám bệnh, chữa bệnh nhưng được tha tù trước thời hạn có điều kiện.
• Đang trong thời gian thi hành án phạt tù hoặc đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc.
• Bị mất năng lực hành vi dân sự, có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự.

Có thể thấy, các trường hợp này không hoàn toàn xuất phát từ sai sót trong quá trình khám chữa bệnh. Một số trường hợp liên quan đến tình trạng pháp lý hoặc khả năng nhận thức, làm chủ hành vi của người hành nghề.

Khi thuộc trường hợp bị cấm hành nghề theo quy định, người đó không còn đáp ứng điều kiện pháp lý để tiếp tục thực hiện hoạt động khám bệnh, chữa bệnh. Vì vậy, giấy phép hành nghề có thể bị thu hồi.

1.6. Có sai sót chuyên môn kỹ thuật đến mức phải thu hồi giấy phép

Đây là căn cứ trực tiếp liên quan đến chất lượng chuyên môn và an toàn người bệnh.

Theo điểm e khoản 1 Điều 35, người hành nghề bị thu hồi giấy phép nếu Hội đồng chuyên môn được thành lập theo Điều 101 Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 xác định có sai sót chuyên môn kỹ thuật đến mức phải thu hồi giấy phép.

Cần nhấn mạnh rằng không phải mọi sự cố y khoa hoặc mọi trường hợp điều trị không đạt kết quả đều đồng nghĩa với việc bác sĩ có sai sót chuyên môn kỹ thuật và bị thu hồi giấy phép.

Trong thực tế, điều trị bệnh luôn tồn tại những rủi ro nhất định. Có trường hợp người hành nghề đã tuân thủ quy định chuyên môn nhưng người bệnh vẫn gặp biến chứng ngoài ý muốn. Ngược lại, cũng có trường hợp hậu quả xảy ra do người hành nghề không tuân thủ quy trình, chỉ định hoặc thực hiện kỹ thuật không phù hợp.

Vì vậy, việc xác định sai sót chuyên môn phải được xem xét trên cơ sở chuyên môn, hồ sơ bệnh án, quy trình kỹ thuật và kết luận của Hội đồng chuyên môn theo quy định. Chỉ khi sai sót được xác định đến mức phải thu hồi giấy phép thì mới áp dụng căn cứ này.

1.7. Lần thứ hai bị xác định có sai sót chuyên môn kỹ thuật đến mức phải đình chỉ hành nghề

Theo điểm g khoản 1 Điều 35, người hành nghề lần thứ hai bị Hội đồng chuyên môn xác định có sai sót chuyên môn kỹ thuật đến mức phải đình chỉ hành nghề trong thời hạn của giấy phép thì có thể bị thu hồi giấy phép.

Điểm cần chú ý ở đây là yếu tố “lần thứ hai”. Pháp luật không chỉ xem xét một sai sót đơn lẻ mà còn đặt trong mối tương quan với việc người hành nghề đã từng bị xác định có sai sót chuyên môn kỹ thuật trước đó.

Quy định này thể hiện yêu cầu nghiêm ngặt hơn đối với người hành nghề đã từng bị xử lý, nhưng tiếp tục để xảy ra sai sót chuyên môn ở mức phải đình chỉ hành nghề.

Tuy nhiên, cần phân biệt căn cứ này với trường hợp tại điểm e. Ở trường hợp thứ nhất, chỉ cần Hội đồng chuyên môn xác định sai sót đến mức phải thu hồi giấy phép. Còn ở trường hợp này, việc thu hồi gắn với tình huống người hành nghề lần thứ hai bị xác định có sai sót đến mức phải đình chỉ hành nghề.

1.8. Lần thứ hai bị xác định vi phạm đạo đức nghề nghiệp đến mức phải đình chỉ hành nghề

Không chỉ năng lực chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp cũng là yếu tố bắt buộc trong hoạt động khám bệnh, chữa bệnh.

Theo điểm h khoản 1 Điều 35, người hành nghề lần thứ hai bị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác định có vi phạm đạo đức nghề nghiệp đến mức phải đình chỉ hành nghề trong thời hạn của giấy phép thì có thể bị thu hồi giấy phép.

Ví dụ, người hành nghề có hành vi vi phạm quy tắc đạo đức nghề nghiệp trong quan hệ với người bệnh, không tôn trọng người bệnh hoặc có hành vi ứng xử không phù hợp với chuẩn mực nghề nghiệp. Nếu hành vi được cơ quan có thẩm quyền xác định đến mức phải đình chỉ hành nghề và người đó tiếp tục vi phạm lần thứ hai, giấy phép có thể bị thu hồi.

Cần lưu ý, không phải mọi phản ánh, khiếu nại hoặc mâu thuẫn giữa bác sĩ với người bệnh đều mặc nhiên được xem là vi phạm đạo đức nghề nghiệp. Việc xác định phải dựa trên hành vi thực tế, chứng cứ và kết luận của cơ quan có thẩm quyền.

1.9. Người hành nghề tự đề nghị thu hồi giấy phép

Pháp luật cũng cho phép người hành nghề chủ động đề nghị thu hồi giấy phép.

Trường hợp này có thể phát sinh khi bác sĩ không còn nhu cầu hành nghề, chuyển hướng công việc hoặc có lý do cá nhân khác dẫn đến việc không tiếp tục sử dụng giấy phép.

Đây là trường hợp thu hồi theo đề nghị của chính người được cấp phép, không nhất thiết xuất phát từ hành vi vi phạm pháp luật hoặc sai sót chuyên môn.

Tuy nhiên, nếu sau này có nhu cầu quay lại hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, người đó vẫn phải thực hiện thủ tục cấp mới hoặc cấp lại theo đúng trường hợp và điều kiện pháp luật quy định.

1.10. Trường hợp khác do Chính phủ quy định

Ngoài 9 trường hợp nêu trên, khoản 1 Điều 35 còn quy định trường hợp khác do Chính phủ quy định sau khi đã báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Đây là quy định mở nhằm tạo cơ sở pháp lý để Chính phủ bổ sung các trường hợp thu hồi giấy phép khi cần thiết, phù hợp với yêu cầu quản lý hoạt động khám bệnh, chữa bệnh.

Tuy nhiên, việc áp dụng không thể tùy tiện. Trường hợp thu hồi bổ sung phải được quy định theo đúng thẩm quyền và trình tự mà Luật Khám bệnh, chữa bệnh đã đặt ra.

2. Bác sĩ bị thu hồi giấy phép hành nghề có được cấp lại không?

Bị thu hồi giấy phép hành nghề không đồng nghĩa với việc bác sĩ bị tước quyền hành nghề vĩnh viễn trong mọi trường hợp.

Theo khoản 2 Điều 35 Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023, sau khi bị thu hồi giấy phép, nếu muốn tiếp tục hành nghề, người hành nghề phải đề nghị cấp mới giấy phép theo điểm c khoản 1 Điều 30 hoặc đề nghị cấp lại giấy phép theo điểm c khoản 1 Điều 31 của Luật này.

Như vậy, pháp luật phân biệt giữa thủ tục cấp mới và cấp lại. Việc áp dụng thủ tục nào phụ thuộc vào nguyên nhân thu hồi và điều kiện cụ thể của từng trường hợp, chứ không phải người bị thu hồi giấy phép đều được lựa chọn tùy ý.

Theo quy định hướng dẫn tại Nghị định 96/2023/NĐ-CP và các quy định về thủ tục hành chính được áp dụng trong năm 2026, có thể lưu ý một số trường hợp sau:

Thứ nhất, trường hợp không hành nghề liên tục trong 24 tháng.

Người bị thu hồi giấy phép do không hành nghề trong thời gian 24 tháng liên tục phải thực hiện thủ tục cấp mới theo quy định hướng dẫn, thay vì mặc nhiên được cấp lại giấy phép cũ.

Thứ hai, trường hợp bị thu hồi do sai sót chuyên môn kỹ thuật hoặc vi phạm đạo đức nghề nghiệp.

Người hành nghề bị thu hồi giấy phép theo các căn cứ liên quan đến sai sót chuyên môn kỹ thuật hoặc vi phạm đạo đức nghề nghiệp phải đáp ứng các điều kiện và thực hiện thủ tục cấp mới theo quy định tương ứng. Việc từng bị thu hồi giấy phép là yếu tố cần được xem xét trong quá trình đánh giá hồ sơ.

Thứ ba, trường hợp bị thu hồi do thuộc diện bị cấm hành nghề.

Khi nguyên nhân thu hồi là do người hành nghề thuộc các trường hợp quy định tại Điều 20, việc tiếp tục đề nghị cấp giấy phép phải căn cứ vào tình trạng pháp lý thực tế tại thời điểm nộp hồ sơ. Người đề nghị cần có tài liệu chứng minh đã chấm dứt tình trạng bị cấm hành nghề hoặc đáp ứng điều kiện tương ứng theo quy định.

Chẳng hạn, nếu trước đó người hành nghề bị thu hồi giấy phép do đang trong thời gian chấp hành án hoặc thuộc trường hợp bị hạn chế năng lực hành vi dân sự, thì việc đề nghị cấp giấy phép trở lại phải được xem xét trên cơ sở giấy tờ xác nhận đã chấp hành xong bản án, quyết định hoặc tài liệu chứng minh tình trạng pháp lý, năng lực hành vi đã thay đổi.

Như vậy, để xác định bác sĩ có thể tiếp tục hành nghề sau khi bị thu hồi giấy phép hay không, cần xem xét ít nhất ba vấn đề: căn cứ thu hồi, điều kiện cấp mới hoặc cấp lại tương ứng và tài liệu chứng minh người đề nghị đã đáp ứng đầy đủ điều kiện hành nghề.

Không nên hiểu rằng chỉ cần có bằng cấp chuyên môn và từng được cấp giấy phép là đương nhiên được cấp lại sau khi bị thu hồi.

3. Nguyên tắc trong hoạt động khám bệnh, chữa bệnh mà bác sĩ phải tuân thủ

Bên cạnh các điều kiện về giấy phép hành nghề, người hành nghề còn phải tuân thủ những nguyên tắc cơ bản trong quá trình khám bệnh, chữa bệnh.

Điều 3 Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 quy định 6 nguyên tắc, bao gồm:

Một là, tôn trọng, bảo vệ, đối xử bình đẳng và không kỳ thị, phân biệt đối xử đối với người bệnh.

Bác sĩ phải tôn trọng nhân phẩm, quyền và lợi ích hợp pháp của người bệnh; không được phân biệt đối xử vì hoàn cảnh, giới tính, độ tuổi, tình trạng sức khỏe hoặc các yếu tố không liên quan đến chuyên môn điều trị.

Hai là, ưu tiên khám bệnh, chữa bệnh đối với các nhóm đối tượng được pháp luật quy định.

Các trường hợp được ưu tiên bao gồm người bệnh trong tình trạng cấp cứu, trẻ em dưới 06 tuổi, phụ nữ có thai, người khuyết tật đặc biệt nặng, người khuyết tật nặng, người từ đủ 75 tuổi trở lên và người có công với cách mạng, phù hợp với đặc thù của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

Ba là, tôn trọng, hợp tác, bảo vệ người hành nghề và những người khác đang thực hiện nhiệm vụ tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

Nguyên tắc này không chỉ đặt ra trách nhiệm đối với người bệnh mà còn yêu cầu các chủ thể liên quan tôn trọng, hợp tác và bảo vệ người hành nghề trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Bốn là, thực hiện kịp thời và tuân thủ quy định về chuyên môn kỹ thuật.

Đây là nguyên tắc có ý nghĩa trực tiếp đối với chất lượng khám chữa bệnh. Người hành nghề phải thực hiện công việc đúng chuyên môn, kịp thời, phù hợp với tình trạng người bệnh và các quy định kỹ thuật có liên quan.

Năm là, tuân thủ quy tắc đạo đức nghề nghiệp trong hành nghề khám bệnh, chữa bệnh do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành.

Người hành nghề không chỉ cần có trình độ chuyên môn mà còn phải duy trì chuẩn mực đạo đức, trách nhiệm và thái độ phù hợp trong quan hệ với người bệnh, đồng nghiệp và cơ sở khám chữa bệnh.

Sáu là, bảo đảm bình đẳng, công bằng giữa các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

Đây là nguyên tắc hướng đến môi trường hoạt động khám chữa bệnh bình đẳng, công bằng, không phân biệt đối xử giữa các cơ sở khi thực hiện hoạt động theo quy định pháp luật.

Các nguyên tắc trên là nền tảng pháp lý định hướng hoạt động của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và người hành nghề. Việc không tuân thủ có thể dẫn đến những hậu quả pháp lý tùy theo tính chất, mức độ và hành vi vi phạm cụ thể.

4. Một số vấn đề cần lưu ý khi bị thu hồi giấy phép hành nghề

Thứ nhất, cần xác định chính xác căn cứ thu hồi được ghi trong quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Mỗi căn cứ có thể dẫn đến cách thức xử lý và điều kiện đề nghị cấp mới hoặc cấp lại khác nhau.

Thứ hai, người hành nghề cần lưu giữ hồ sơ, tài liệu liên quan đến quá trình cấp phép và hoạt động chuyên môn, đặc biệt là văn bằng, giấy xác nhận thực hành, hồ sơ chuyên môn và các kết luận của Hội đồng chuyên môn nếu có.

Thứ ba, khi có quyết định thu hồi giấy phép, người hành nghề không được tiếp tục thực hiện hoạt động khám bệnh, chữa bệnh dựa trên giấy phép đã bị thu hồi. Việc tiếp tục hành nghề khi không có giấy phép hợp lệ có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý theo quy định.

Thứ tư, nếu cho rằng quyết định thu hồi không có căn cứ hoặc không đúng trình tự, thủ tục, người bị ảnh hưởng cần xem xét quyền khiếu nại hoặc khởi kiện theo quy định pháp luật. Việc khiếu nại, khởi kiện không đồng nghĩa với việc quyết định thu hồi tự động mất hiệu lực; người hành nghề cần thực hiện theo tình trạng pháp lý của quyết định và các biện pháp áp dụng của cơ quan có thẩm quyền.

5. Kết luận

Thu hồi giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh là biện pháp quản lý nhằm bảo đảm người hành nghề đáp ứng điều kiện pháp lý, duy trì năng lực chuyên môn và tuân thủ đạo đức nghề nghiệp. Các căn cứ thu hồi không chỉ giới hạn ở sai sót chuyên môn mà còn bao gồm những vi phạm trong hồ sơ cấp phép, việc không hành nghề trong thời gian dài, tình trạng pháp lý của người hành nghề và trường hợp tự nguyện đề nghị thu hồi.

Đối với bác sĩ, giấy phép hành nghề không chỉ là điều kiện để thực hiện hoạt động chuyên môn mà còn gắn liền với trách nhiệm duy trì năng lực, đạo đức và sự tuân thủ pháp luật trong suốt quá trình hành nghề.

Khi phát sinh quyết định thu hồi, cần căn cứ vào lý do cụ thể để xác định quyền, nghĩa vụ và khả năng đề nghị cấp mới hoặc cấp lại giấy phép. Việc đánh giá đúng căn cứ pháp lý ngay từ đầu sẽ giúp người hành nghề lựa chọn phương án xử lý phù hợp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Căn cứ pháp lý:

• Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15, đặc biệt Điều 3, Điều 20, Điều 30, Điều 31 và Điều 35.
• Nghị định số 96/2023/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Khám bệnh, chữa bệnh.
• Nghị quyết số 21/2026/NQ-CP về cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính và phân cấp thẩm quyền thực hiện thủ tục hành chính trong lĩnh vực y tế.

Liên hệ – Luật sư Quảng Ngãi.org