Ly hôn có làm chấm dứt nghĩa vụ trả nợ ngân hàng không?

Trong thực tiễn giải quyết các vụ án ly hôn, tranh chấp về quyền nuôi con thường dễ nhận thấy hơn, nhưng tranh chấp về nghĩa vụ trả nợ ngân hàng mới là một trong những vấn đề phức tạp và phát sinh nhiều hệ quả pháp lý nhất.

Không ít trường hợp sau khi ly hôn, một bên cho rằng khoản vay do người còn lại đứng tên nên mình không phải chịu trách nhiệm thanh toán. Ngược lại, phía ngân hàng vẫn yêu cầu cả hai vợ chồng cùng thực hiện nghĩa vụ trả nợ. Sự khác biệt giữa quan hệ hôn nhân và quan hệ tín dụng khiến nhiều người hiểu chưa đúng bản chất pháp lý của vấn đề này.

Theo Điều 60 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, quyền và nghĩa vụ tài sản của vợ chồng đối với người thứ ba vẫn có hiệu lực sau khi ly hôn, trừ trường hợp các bên và người thứ ba có thỏa thuận khác.

Điều đó có nghĩa rằng việc Tòa án tuyên bố chấm dứt quan hệ hôn nhân không đồng nghĩa với việc chấm dứt nghĩa vụ trả nợ đối với ngân hàng.

Xác định khoản vay là nợ chung hay nợ riêng

Muốn xác định ai có trách nhiệm trả nợ sau ly hôn, trước hết cần xác định bản chất pháp lý của khoản vay.

Trường hợp là nợ chung của vợ chồng

Theo Điều 37 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, nghĩa vụ chung về tài sản của vợ chồng bao gồm:

• Khoản vay do vợ chồng cùng thỏa thuận xác lập;
• Khoản vay nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình;
• Khoản vay phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh chung;
• Khoản vay để tạo lập, duy trì hoặc phát triển khối tài sản chung;
• Các nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật.

Trong thực tiễn, dù chỉ một người đứng tên trên hợp đồng tín dụng nhưng nếu chứng minh được khoản tiền vay được sử dụng để mua nhà, mua xe phục vụ gia đình, chữa bệnh cho thành viên gia đình, đầu tư kinh doanh chung hoặc chi tiêu cho cuộc sống chung thì khoản vay đó vẫn có thể được xác định là nợ chung.

Khi đó, cả vợ và chồng đều phải liên đới thực hiện nghĩa vụ trả nợ.

Trường hợp là nợ riêng

Điều 45 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định nghĩa vụ riêng của vợ hoặc chồng gồm:

• Khoản nợ phát sinh trước thời điểm kết hôn;
• Khoản nợ phát sinh từ việc sử dụng tài sản riêng;
• Khoản vay do một bên tự xác lập, không nhằm đáp ứng nhu cầu của gia đình;
• Nghĩa vụ phát sinh từ hành vi vi phạm pháp luật của một bên.

Ví dụ, người chồng tự ý vay tiền để đánh bạc, đầu tư cá nhân hoặc phục vụ lợi ích riêng mà người vợ không biết, không hưởng lợi từ khoản vay đó thì đây có thể được xác định là nghĩa vụ riêng.

Trong trường hợp này, người còn lại không có trách nhiệm liên đới thanh toán.

Nếu chỉ một người đứng tên vay ngân hàng thì ai phải trả nợ?

Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến nhất trong các vụ án ly hôn.

Nhiều người cho rằng ai đứng tên trên hợp đồng tín dụng thì người đó phải chịu trách nhiệm trả nợ.

Tuy nhiên, pháp luật không chỉ căn cứ vào người đứng tên mà còn xem xét mục đích sử dụng khoản vay.

Nếu khoản vay phục vụ lợi ích chung của gia đình thì dù chỉ một người ký kết hợp đồng tín dụng, Tòa án vẫn có thể xác định đây là nghĩa vụ chung của vợ chồng.

Ngược lại, nếu khoản vay hoàn toàn phục vụ lợi ích riêng của người đứng tên vay thì người đó phải tự chịu trách nhiệm thanh toán.

Do đó, yếu tố quyết định không phải là chữ ký trên hợp đồng mà là mục đích sử dụng thực tế của khoản tiền vay.

Tòa án giải quyết khoản nợ ngân hàng khi ly hôn như thế nào?

Khi giải quyết ly hôn, Tòa án thường xem xét đồng thời:

• Hợp đồng tín dụng;
• Hồ sơ thế chấp;
• Chứng từ giải ngân;
• Quá trình sử dụng khoản vay;
• Mục đích vay vốn;
• Lời khai của các bên;
• Ý kiến của ngân hàng.

Nếu xác định là nợ chung thì Tòa án có thể phân chia nghĩa vụ trả nợ giữa vợ và chồng theo tỷ lệ phù hợp.

Tuy nhiên, việc phân chia nghĩa vụ giữa hai vợ chồng chỉ có giá trị trong quan hệ nội bộ giữa họ.

Đối với ngân hàng, nếu hợp đồng tín dụng quy định trách nhiệm liên đới thì ngân hàng vẫn có quyền yêu cầu bất kỳ người nào trong số họ thực hiện toàn bộ nghĩa vụ trả nợ.

Sau khi thanh toán thay phần nghĩa vụ của người còn lại, người đã trả nợ có quyền yêu cầu hoàn trả theo bản án hoặc quyết định của Tòa án.

Chưa trả hết nợ ngân hàng có được ly hôn không?

Câu trả lời là có.

Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 không quy định việc phải thanh toán hết các khoản nợ trước khi yêu cầu ly hôn.

Tòa án vẫn có thẩm quyền giải quyết ly hôn ngay cả khi khoản vay ngân hàng chưa đến hạn hoặc vẫn còn dư nợ.

Trong trường hợp này, Tòa án sẽ đồng thời xem xét và xác định trách nhiệm trả nợ của mỗi bên trong cùng một vụ án ly hôn hoặc giải quyết bằng một vụ án dân sự độc lập nếu các bên có yêu cầu.

Kết luận

Ly hôn không làm chấm dứt nghĩa vụ trả nợ đối với ngân hàng. Việc xác định ai phải chịu trách nhiệm thanh toán phụ thuộc vào bản chất của khoản vay, mục đích sử dụng tiền vay và các chứng cứ chứng minh nghĩa vụ tài sản của vợ chồng.

Trong các vụ án ly hôn có khoản vay ngân hàng, việc thu thập đầy đủ hồ sơ tín dụng, chứng từ giải ngân và chứng cứ về quá trình sử dụng khoản vay có ý nghĩa quyết định trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mỗi bên. Đối với các khoản vay có giá trị lớn hoặc liên quan đến tài sản bảo đảm, việc tham khảo ý kiến luật sư ngay từ đầu là cần thiết để hạn chế rủi ro pháp lý và tranh chấp phát sinh sau khi ly hôn.

Liên hệ – Luật sư Quảng Ngãi.org