Vợ chồng không thể có con do người vợ không thể mang thai và sinh con, dù đã áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, có thể nhờ người khác mang thai hộ vì mục đích nhân đạo nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định. Vậy người được nhờ mang thai hộ có bắt buộc phải là phụ nữ đã kết hôn không? Phụ nữ độc thân có được mang thai hộ cho người thân hay không?

Đây là những vấn đề nhiều người quan tâm khi tìm hiểu về mang thai hộ vì mục đích nhân đạo. Pháp luật hiện hành không bắt buộc người phụ nữ mang thai hộ phải có chồng. Do đó, phụ nữ độc thân vẫn có thể mang thai hộ nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: phụ nữ độc thân có thể là người mang thai hộ, nhưng người độc thân không thuộc đối tượng được nhờ mang thai hộ theo cơ chế mang thai hộ vì mục đích nhân đạo quy định tại Luật Hôn nhân và gia đình.

1. Vợ chồng vô sinh có được nhờ phụ nữ độc thân mang thai hộ không?

Câu trả lời là có, nếu người phụ nữ độc thân đáp ứng các điều kiện để trở thành người mang thai hộ và việc mang thai hộ được thực hiện đúng quy định pháp luật.

Theo Điều 95 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, việc mang thai hộ vì mục đích nhân đạo phải được thực hiện trên cơ sở tự nguyện của các bên và được lập thành văn bản.

Đáng chú ý, khoản 2 Điều 95 quy định đối tượng có quyền nhờ người khác mang thai hộ là vợ chồng, khi đáp ứng đồng thời các điều kiện:

• Có xác nhận của tổ chức y tế có thẩm quyền về việc người vợ không thể mang thai và sinh con ngay cả khi áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.
• Vợ chồng đang không có con chung.
• Đã được tư vấn về y tế, pháp lý và tâm lý.

Như vậy, không phải cứ vợ chồng hiếm muộn hoặc khó có con là đương nhiên được nhờ mang thai hộ. Điều kiện quan trọng là người vợ phải được cơ sở y tế có thẩm quyền xác nhận không thể mang thai và sinh con ngay cả khi áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.

Bên cạnh đó, cặp vợ chồng phải chưa có con chung. Trường hợp hai người đã có con chung nhưng muốn nhờ mang thai hộ để sinh thêm con thì không đáp ứng điều kiện này.

Đối với người phụ nữ độc thân, dù có nhu cầu sinh con và có khả năng đáp ứng các điều kiện về sức khỏe, họ cũng không thuộc nhóm chủ thể được quyền nhờ mang thai hộ theo Điều 95. Quy định hiện hành xác định quyền nhờ mang thai hộ trong trường hợp này dành cho cặp vợ chồng đáp ứng các điều kiện luật định.

Cần lưu ý, pháp luật có quy định riêng về việc phụ nữ độc thân sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Đây là vấn đề khác với việc nhờ người khác mang thai hộ. Không thể đồng nhất quyền được sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản của phụ nữ độc thân với quyền nhờ mang thai hộ.

2. Phụ nữ độc thân có được mang thai hộ cho người khác không?

Có. Phụ nữ độc thân vẫn có thể mang thai hộ vì mục đích nhân đạo nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo khoản 3 Điều 95 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.

Cụ thể, người được nhờ mang thai hộ phải đáp ứng các điều kiện sau:

Thứ nhất, phải là người thân thích cùng hàng của bên vợ hoặc bên chồng nhờ mang thai hộ

Đây là điều kiện quan trọng nhằm bảo đảm việc mang thai hộ xuất phát từ tình cảm gia đình, sự tự nguyện và mục đích nhân đạo, hạn chế tình trạng lợi dụng mang thai hộ để kinh doanh hoặc trục lợi.

Theo quy định tại Nghị định 207/2025/NĐ-CP, người thân thích cùng hàng của bên vợ hoặc bên chồng nhờ mang thai hộ bao gồm:

• Anh, chị, em cùng cha mẹ;
• Anh, chị, em cùng cha khác mẹ hoặc cùng mẹ khác cha;
• Anh, chị, em con chú, con bác, con cô, con cậu, con dì.

Như vậy, không phải bất kỳ người quen, bạn bè hay người thân trong gia đình nào cũng có thể được lựa chọn để mang thai hộ. Quan hệ thân thích phải thuộc phạm vi pháp luật quy định.

Ví dụ: Vợ chồng A không thể có con do người vợ không thể mang thai và sinh con. Người em gái ruột của người vợ A đã từng sinh con, hiện chưa kết hôn và đáp ứng các điều kiện sức khỏe. Trong trường hợp này, người em gái có thể được xem xét mang thai hộ nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện còn lại.

Ngược lại, nếu vợ chồng A nhờ một người bạn thân hoặc một người phụ nữ không có quan hệ thân thích cùng hàng theo quy định mang thai hộ thì không đáp ứng điều kiện về chủ thể.

Thứ hai, người mang thai hộ phải từng sinh con và chỉ được mang thai hộ một lần

Pháp luật yêu cầu người phụ nữ được nhờ mang thai hộ phải từng sinh con. Đây là điều kiện nhằm bảo đảm người mang thai hộ đã có trải nghiệm thực tế về quá trình mang thai, sinh con và có cơ sở để đánh giá khả năng thực hiện việc mang thai hộ.

Đồng thời, mỗi người chỉ được mang thai hộ một lần theo quy định pháp luật.

Điều này có nghĩa, một phụ nữ đã từng sinh con nhưng chưa từng mang thai hộ vẫn có thể được xem xét lựa chọn. Ngược lại, nếu người đó đã từng mang thai hộ một lần thì không thể tiếp tục thực hiện việc mang thai hộ lần thứ hai, dù trước đó việc mang thai hộ đã kết thúc và các bên đều tự nguyện.

Theo Nghị định 207/2025/NĐ-CP, giấy tờ chứng minh đã từng sinh con có thể là giấy khai sinh, giấy chứng sinh của con hoặc xác nhận của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người mang thai hộ cư trú.

Thứ ba, phải ở độ tuổi phù hợp và có xác nhận về khả năng mang thai hộ

Không phải cứ từng sinh con là đủ điều kiện mang thai hộ. Người phụ nữ còn phải ở độ tuổi phù hợp và được tổ chức y tế có thẩm quyền xác nhận có khả năng mang thai hộ.

Điều kiện này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi mang thai hộ là quá trình có thể phát sinh nhiều rủi ro đối với sức khỏe và tính mạng của người phụ nữ cũng như thai nhi.

Việc đánh giá không chỉ dựa trên độ tuổi mà còn phải xem xét tình trạng sức khỏe, tiền sử sản khoa và các yếu tố chuyên môn khác.

Do đó, ngay cả khi người phụ nữ độc thân đã từng sinh con, có quan hệ thân thích với vợ chồng nhờ mang thai hộ nhưng không đáp ứng yêu cầu y tế thì vẫn không đủ điều kiện thực hiện.

Thứ tư, nếu người mang thai hộ có chồng thì phải có sự đồng ý bằng văn bản của người chồng

Khoản 3 Điều 95 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định: trường hợp người phụ nữ mang thai hộ có chồng thì phải có sự đồng ý bằng văn bản của người chồng.

Từ quy định này có thể thấy, pháp luật không bắt buộc người mang thai hộ phải là phụ nữ đã kết hôn.

Có thể phân biệt hai trường hợp:

• Người mang thai hộ độc thân: Không phải đáp ứng điều kiện về văn bản đồng ý của người chồng vì không có quan hệ hôn nhân.
• Người mang thai hộ đã kết hôn: Phải có sự đồng ý bằng văn bản của người chồng.

Đây chính là căn cứ pháp lý quan trọng để khẳng định phụ nữ độc thân vẫn có thể mang thai hộ cho người thân nếu đáp ứng những điều kiện còn lại.

Thứ năm, phải được tư vấn đầy đủ về y tế, pháp lý và tâm lý

Mang thai hộ không đơn thuần là việc một người phụ nữ mang thai và sinh con thay cho người khác. Quá trình này liên quan trực tiếp đến sức khỏe, quyền nhân thân, quan hệ gia đình và trách nhiệm pháp lý của nhiều chủ thể.

Vì vậy, pháp luật yêu cầu người mang thai hộ và cặp vợ chồng nhờ mang thai hộ phải được tư vấn về:

• Y tế: Các phương pháp thực hiện, lợi ích, nguy cơ và những rủi ro có thể xảy ra trong quá trình mang thai, sinh con.
• Pháp lý: Quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các bên; việc giao nhận con; giải quyết các tình huống phát sinh.
• Tâm lý: Những thay đổi về tâm lý, tình cảm và các vấn đề có thể phát sinh trong quá trình mang thai hộ.

Việc tư vấn không nên được xem là thủ tục mang tính hình thức. Trên thực tế, đây là bước quan trọng để các bên hiểu rõ hậu quả pháp lý và chuẩn bị tâm lý trước khi quyết định thực hiện.

3. Hồ sơ nhờ mang thai hộ vì mục đích nhân đạo gồm những gì?

Từ ngày 01/10/2025, Nghị định 207/2025/NĐ-CP có hiệu lực và thay thế Nghị định 10/2015/NĐ-CP. Vì vậy, khi thực hiện thủ tục mang thai hộ vì mục đích nhân đạo, các bên cần áp dụng quy định mới thay vì tiếp tục sử dụng máy móc hướng dẫn từ văn bản cũ.

Theo quy định tại Nghị định 207/2025/NĐ-CP, hồ sơ đề nghị thực hiện kỹ thuật mang thai hộ vì mục đích nhân đạo được gửi đến cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được phép thực hiện kỹ thuật này.

Hồ sơ cơ bản gồm:

1. Đơn đề nghị được thực hiện kỹ thuật mang thai hộ vì mục đích nhân đạo theo mẫu quy định.
2. Giấy tờ chứng minh quan hệ thân thích cùng hàng giữa người mang thai hộ và bên nhờ mang thai hộ.
3. Giấy tờ chứng minh người mang thai hộ đã từng sinh con, như giấy khai sinh, giấy chứng sinh hoặc xác nhận của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú.
4. Thỏa thuận về mang thai hộ vì mục đích nhân đạo theo quy định tại Điều 96 Luật Hôn nhân và gia đình.

Đối với giấy tờ chứng minh quan hệ thân thích, Nghị định 207/2025/NĐ-CP quy định việc sử dụng xác nhận của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi thường trú của bên mang thai hộ hoặc bên nhờ mang thai hộ, hoặc giấy tờ tự chứng minh quan hệ thân thích cùng hàng trên cơ sở giấy tờ hộ tịch có liên quan được công chứng, chứng thực theo quy định.

Sau khi tiếp nhận hồ sơ, cơ sở y tế được phép thực hiện kỹ thuật mang thai hộ sẽ tiến hành khám sức khỏe cho người mang thai hộ và cặp vợ chồng nhờ mang thai hộ; xác nhận tình trạng không thể mang thai, sinh con của người vợ và khả năng mang thai hộ của người phụ nữ được lựa chọn.

Nếu các bên đáp ứng điều kiện sức khỏe, cơ sở y tế thực hiện việc tư vấn và tiến hành kỹ thuật mang thai hộ theo quy định. Trường hợp không đáp ứng điều kiện sức khỏe, cơ sở y tế phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do trong thời hạn luật định.

4. Thỏa thuận mang thai hộ có bắt buộc phải công chứng không?

Có. Đây là vấn đề các bên cần đặc biệt lưu ý trước khi tiến hành kỹ thuật mang thai hộ.

Theo Điều 96 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, thỏa thuận về mang thai hộ vì mục đích nhân đạo phải được lập thành văn bản có công chứng.

Thỏa thuận phải thể hiện các nội dung cơ bản như:

• Thông tin đầy đủ của bên nhờ mang thai hộ và bên mang thai hộ;
• Cam kết thực hiện quyền, nghĩa vụ theo quy định pháp luật;
• Cách giải quyết hậu quả trong trường hợp xảy ra tai biến sản khoa;
• Việc hỗ trợ bảo đảm sức khỏe sinh sản cho người mang thai hộ trong quá trình mang thai và sinh con;
• Việc nhận con của bên nhờ mang thai hộ;
• Quyền, nghĩa vụ của các bên đối với trẻ trong trường hợp trẻ chưa được giao cho bên nhờ mang thai hộ;
• Trách nhiệm dân sự nếu một hoặc cả hai bên vi phạm cam kết.

Trường hợp vợ chồng bên nhờ mang thai hộ ủy quyền cho nhau hoặc vợ chồng bên mang thai hộ ủy quyền cho nhau trong việc thỏa thuận thì việc ủy quyền phải được lập thành văn bản có công chứng. Việc ủy quyền cho người thứ ba không có giá trị pháp lý.

Có thể thấy, công chứng thỏa thuận không chỉ nhằm xác nhận hình thức văn bản mà còn góp phần bảo đảm sự rõ ràng về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các bên.

Các bên không nên chỉ thỏa thuận miệng hoặc lập giấy cam kết đơn giản với nội dung chung chung. Khi phát sinh tranh chấp, những thỏa thuận không đáp ứng điều kiện pháp luật có thể khiến việc xác định quyền và nghĩa vụ của các bên trở nên phức tạp.

5. Người mang thai hộ có được nhận tiền từ vợ chồng nhờ mang thai hộ không?

Mang thai hộ theo quy định của pháp luật Việt Nam phải là mang thai hộ vì mục đích nhân đạo, không được thực hiện vì mục đích thương mại.

Theo khoản 22 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, mang thai hộ vì mục đích nhân đạo là việc một người phụ nữ tự nguyện, không vì mục đích thương mại, giúp mang thai cho cặp vợ chồng mà người vợ không thể mang thai và sinh con ngay cả khi áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, bằng việc lấy noãn của người vợ và tinh trùng của người chồng để thụ tinh trong ống nghiệm, sau đó cấy vào tử cung của người phụ nữ tự nguyện mang thai.

Như vậy, người mang thai hộ không được nhận tiền công hoặc khoản lợi ích nhằm đổi lấy việc mang thai và sinh con cho người khác.

Tuy nhiên, không đồng nghĩa với việc người mang thai hộ phải tự mình gánh chịu toàn bộ chi phí phát sinh trong quá trình mang thai.

Theo Điều 98 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, bên nhờ mang thai hộ có nghĩa vụ chi trả các chi phí thực tế để bảo đảm việc chăm sóc sức khỏe sinh sản theo quy định của Bộ Y tế.

Cần phân biệt rõ giữa:

• Chi phí thực tế: Những khoản cần thiết, hợp lý để khám, điều trị, chăm sóc sức khỏe sinh sản và bảo đảm quá trình mang thai, sinh con.
• Tiền công mang thai hộ: Khoản tiền trả cho người phụ nữ như một sự trao đổi nhằm đổi lấy việc mang thai hộ.

Pháp luật cho phép bên nhờ mang thai hộ thanh toán chi phí thực tế theo quy định, nhưng không cho phép biến hoạt động mang thai hộ thành một giao dịch mua bán dịch vụ sinh con.

Nếu các bên thỏa thuận trả một khoản tiền để người phụ nữ mang thai hộ nhằm thu lợi, hành vi này có thể bị xem xét là mang thai hộ vì mục đích thương mại và bị xử lý theo quy định pháp luật.

6. Nếu người mang thai hộ không giao con sau khi sinh thì giải quyết thế nào?

Đây là một trong những rủi ro pháp lý mà các bên cần lường trước khi quyết định mang thai hộ.

Theo Điều 94 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, con sinh ra trong trường hợp mang thai hộ vì mục đích nhân đạo là con chung của vợ chồng nhờ mang thai hộ kể từ thời điểm đứa trẻ được sinh ra.

Như vậy, quan hệ cha, mẹ và con giữa trẻ với cặp vợ chồng nhờ mang thai hộ được xác lập từ thời điểm trẻ được sinh ra, không phụ thuộc vào việc người mang thai hộ đã thực hiện việc giao nhận con hay chưa.

Đồng thời, khoản 1 Điều 97 quy định người mang thai hộ và chồng của người mang thai hộ có quyền, nghĩa vụ như cha mẹ trong việc chăm sóc sức khỏe sinh sản và chăm sóc, nuôi dưỡng con cho đến thời điểm giao đứa trẻ cho bên nhờ mang thai hộ; người mang thai hộ có nghĩa vụ giao đứa trẻ cho bên nhờ mang thai hộ.

Ở chiều ngược lại, bên nhờ mang thai hộ có quyền và nghĩa vụ đối với con kể từ thời điểm con được sinh ra theo Điều 98. Nếu bên nhờ mang thai hộ từ chối nhận con thì người mang thai hộ có quyền yêu cầu Tòa án buộc bên nhờ mang thai hộ nhận con.

Do đó, việc giao nhận con không đơn thuần là vấn đề tình cảm giữa các bên mà là nghĩa vụ pháp lý đã được luật quy định.

Trường hợp người mang thai hộ không giao con, bên nhờ mang thai hộ có thể căn cứ vào thỏa thuận đã lập, các quy định tại Điều 94, Điều 97 và Điều 98 Luật Hôn nhân và gia đình để yêu cầu giải quyết. Tùy tình tiết cụ thể, tranh chấp có thể được đưa ra Tòa án có thẩm quyền.

7. Những lưu ý pháp lý quan trọng khi nhờ mang thai hộ

Từ thực tiễn áp dụng pháp luật, có thể thấy mang thai hộ vì mục đích nhân đạo là vấn đề nhạy cảm, liên quan đến sức khỏe, quyền nhân thân và quan hệ gia đình. Vì vậy, trước khi thực hiện, các bên cần lưu ý một số vấn đề sau:

Một là, phải xác định đúng đối tượng có quyền nhờ mang thai hộ. Pháp luật hiện hành chỉ cho phép vợ chồng đáp ứng đủ điều kiện tại khoản 2 Điều 95 được nhờ mang thai hộ theo cơ chế này. Người độc thân không thể chỉ vì có nhu cầu sinh con mà nhờ người khác mang thai hộ.

Hai là, phải kiểm tra kỹ điều kiện của người được lựa chọn mang thai hộ. Người phụ nữ phải có quan hệ thân thích cùng hàng theo quy định, từng sinh con, chưa từng mang thai hộ, đáp ứng điều kiện về độ tuổi và sức khỏe. Việc người đó độc thân không phải là trở ngại pháp lý.

Ba là, không được biến mang thai hộ thành hoạt động kinh doanh. Các khoản hỗ trợ phải gắn với chi phí thực tế để bảo đảm sức khỏe sinh sản, không được sử dụng hình thức hỗ trợ để che giấu việc trả tiền công mang thai hộ.

Bốn là, phải lập thỏa thuận đúng hình thức và đầy đủ nội dung. Thỏa thuận cần được công chứng và phải dự liệu những tình huống có thể xảy ra, đặc biệt là tai biến sản khoa, việc chăm sóc sức khỏe, giao nhận con và trách nhiệm khi một bên vi phạm cam kết.

Năm là, phải thực hiện tại cơ sở y tế được phép thực hiện kỹ thuật mang thai hộ vì mục đích nhân đạo. Các bên không được tự ý thực hiện kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm và chuyển phôi tại cơ sở không đáp ứng điều kiện pháp luật.

8. Luật sư tư vấn về điều kiện và thủ tục mang thai hộ vì mục đích nhân đạo

Mang thai hộ vì mục đích nhân đạo không chỉ là một quyết định liên quan đến mong muốn có con của vợ chồng hiếm muộn mà còn là một quan hệ pháp lý có nhiều chủ thể tham gia, với quyền và nghĩa vụ được pháp luật quy định chặt chẽ.

Việc xác định người mang thai hộ có đúng quan hệ thân thích hay không, cặp vợ chồng có đủ điều kiện nhờ mang thai hộ hay không, thỏa thuận có bảo đảm hình thức và nội dung pháp luật yêu cầu hay không đều cần được kiểm tra trước khi tiến hành.

Trong quá trình này, luật sư có thể hỗ trợ các bên:

• Rà soát điều kiện pháp lý của cặp vợ chồng có nhu cầu nhờ mang thai hộ;
• Đánh giá điều kiện của người được lựa chọn mang thai hộ;
• Kiểm tra giấy tờ chứng minh quan hệ thân thích và các tài liệu liên quan;
• Tư vấn, soạn thảo và rà soát thỏa thuận mang thai hộ;
• Phân tích quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các bên trong những tình huống có thể phát sinh;
• Hỗ trợ giải quyết tranh chấp liên quan đến việc mang thai hộ, giao nhận con và xác định quyền, nghĩa vụ cha mẹ.

Cần lưu ý, luật sư có thể tư vấn và hỗ trợ về mặt pháp lý, nhưng việc xác nhận khả năng mang thai hộ, đánh giá điều kiện sức khỏe và thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản thuộc thẩm quyền chuyên môn của cơ sở y tế được phép thực hiện.

Kết luận: Pháp luật không bắt buộc người phụ nữ mang thai hộ phải có chồng. Vì vậy, phụ nữ độc thân vẫn có thể mang thai hộ cho người thân nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện tại Điều 95 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 và các quy định hướng dẫn tại Nghị định 207/2025/NĐ-CP. Ngược lại, người độc thân không thuộc đối tượng được nhờ mang thai hộ theo cơ chế mang thai hộ vì mục đích nhân đạo. Việc phân biệt hai trường hợp này là rất quan trọng để tránh thực hiện sai quy định pháp luật.

Căn cứ pháp lý:

• Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, đặc biệt các Điều 3, 94, 95, 96, 97, 98 và 100.
• Nghị định 207/2025/NĐ-CP ngày 15/7/2025 của Chính phủ quy định về sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản và điều kiện mang thai hộ vì mục đích nhân đạo.
• Nghị định 109/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, trong đó có quy định xử lý vi phạm liên quan đến sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản và mang thai hộ.

Liên hệ – Luật sư Quảng Ngãi.org