Trong thực tiễn giải quyết các vụ án ly hôn, một trong những tranh chấp phổ biến nhất là việc một bên vợ hoặc chồng tìm cách chuyển nhượng, tặng cho hoặc chuyển tiền cho người thân trước thời điểm ly hôn nhằm làm giảm giá trị khối tài sản chung. Đây là hành vi thường được gọi là tẩu tán tài sản và có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của bên còn lại.

Tẩu tán tài sản được hiểu như thế nào?

Mặc dù Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 không đưa ra khái niệm pháp lý chính thức về “tẩu tán tài sản”, nhưng trong thực tiễn xét xử, đây được hiểu là hành vi cố ý chuyển dịch, che giấu, hủy hoại hoặc làm giảm giá trị tài sản chung nhằm trốn tránh nghĩa vụ phân chia tài sản hoặc làm ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người còn lại.

Các hành vi thường gặp bao gồm:

• Chuyển tiền tiết kiệm cho cha mẹ, anh chị em hoặc người thân đứng tên;
• Tặng cho tài sản không có lý do chính đáng;
• Bán tài sản với giá thấp bất thường;
• Rút tiền khỏi tài khoản chung và che giấu nguồn tiền;
• Chuyển nhượng nhà đất, xe cộ trước khi Tòa án thụ lý vụ án ly hôn.

Cơ sở pháp lý xác định hành vi tẩu tán tài sản

Theo Điều 35 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, việc chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản chung của vợ chồng phải được thực hiện trên cơ sở thỏa thuận của cả hai bên.

Đối với những tài sản có giá trị lớn hoặc là nguồn tài sản chung của gia đình, một bên không được tự ý định đoạt nếu không có sự đồng ý của bên còn lại.

Bên cạnh đó, khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định khi chia tài sản ly hôn, Tòa án phải xem xét lỗi của mỗi bên trong việc vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng. Hành vi cố ý tẩu tán tài sản có thể được xem là lỗi làm ảnh hưởng đến quyền lợi của bên kia.

Chuyển tiền cho người thân trước ly hôn có đương nhiên là tẩu tán tài sản?

Câu trả lời là không.

Không phải mọi trường hợp chuyển tiền cho người thân trước ly hôn đều bị coi là tẩu tán tài sản. Tòa án sẽ xem xét mục đích, thời điểm và bản chất của giao dịch.

Trường hợp không bị coi là tẩu tán tài sản

• Chuyển tiền để trả khoản nợ có thật;
• Thanh toán chi phí chữa bệnh, học tập hoặc nhu cầu thiết yếu;
• Thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng hoặc nghĩa vụ tài sản hợp pháp khác;
• Có sự đồng ý của người còn lại.

Trường hợp có dấu hiệu tẩu tán tài sản

• Chuyển tiền ngay trước khi nộp đơn ly hôn hoặc khi mâu thuẫn hôn nhân đã phát sinh;
• Không chứng minh được mục đích sử dụng tiền;
• Chuyển tiền cho người thân nhưng vẫn tiếp tục quản lý hoặc sử dụng khoản tiền đó;
• Giao dịch không có căn cứ kinh tế hợp lý;
• Người nhận tiền không chứng minh được đây là tài sản của riêng mình.

Trong các trường hợp này, Tòa án có thể đánh giá giao dịch mang tính chất đối phó nhằm làm giảm khối tài sản chung.

Tòa án xử lý như thế nào?

Khi có căn cứ xác định việc chuyển tiền nhằm tẩu tán tài sản, Tòa án có thể áp dụng nhiều biện pháp khác nhau.

Thứ nhất, tuyên giao dịch vô hiệu

Nếu chứng minh được đây là giao dịch giả tạo hoặc nhằm che giấu việc phân chia tài sản chung, Tòa án có thể áp dụng Điều 124 Bộ luật Dân sự năm 2015 để tuyên giao dịch vô hiệu.

Hậu quả pháp lý là các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận và tài sản được đưa trở lại khối tài sản chung của vợ chồng.

Thứ hai, xác định phần tài sản đã chuyển là phần người vi phạm đã nhận

Trong trường hợp tài sản không thể thu hồi được, Tòa án có thể ghi nhận giá trị số tiền đã chuyển là phần tài sản mà người vi phạm đã nhận trước.

Khi đó, phần tài sản còn lại sẽ được chia theo hướng bảo đảm quyền lợi cho bên bị thiệt hại.

Thứ ba, xem xét yếu tố lỗi khi chia tài sản

Theo Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, hành vi tẩu tán tài sản có thể được xem là lỗi trong quan hệ tài sản vợ chồng.

Do đó, người có hành vi tẩu tán tài sản có thể được chia phần tài sản ít hơn so với nguyên tắc chia đôi.

Người bị thiệt hại cần làm gì?

Để bảo vệ quyền lợi của mình, người còn lại cần chủ động thu thập chứng cứ như:

• Sao kê ngân hàng;
• Chứng từ chuyển khoản;
• Tin nhắn, email trao đổi;
• Hợp đồng tặng cho, chuyển nhượng;
• Lời khai của người liên quan.

Trong trường hợp có căn cứ cho rằng tài sản đang bị chuyển dịch trái pháp luật, có thể yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời theo Bộ luật Tố tụng dân sự nhằm phong tỏa tài khoản hoặc ngăn chặn việc chuyển dịch tài sản.

Kết luận

Việc tự ý chuyển tiền tiết kiệm hoặc tài sản chung cho người thân trong thời điểm chuẩn bị ly hôn không đương nhiên là vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, nếu giao dịch không có mục đích hợp lý, không được sự đồng ý của bên còn lại và có dấu hiệu làm giảm khối tài sản chung nhằm trốn tránh nghĩa vụ phân chia tài sản thì hoàn toàn có thể bị xem là hành vi tẩu tán tài sản.

Trong những trường hợp này, Tòa án có quyền tuyên giao dịch vô hiệu, buộc hoàn trả tài sản hoặc điều chỉnh tỷ lệ phân chia tài sản để bảo đảm nguyên tắc công bằng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bên bị ảnh hưởng.

Liên hệ – Luật sư Quảng Ngãi.org