1. Đặt vấn đề

Trong các tranh chấp phát sinh sau ly hôn, quyền trực tiếp nuôi con thường là nội dung được các bên đặc biệt quan tâm. Tuy nhiên, trên thực tế, sau khi bản án ly hôn có hiệu lực, nhiều người lại có xu hướng xem việc được giao trực tiếp nuôi con đồng nghĩa với việc được toàn quyền quyết định mọi vấn đề liên quan đến con, kể cả việc cho hay không cho người còn lại gặp gỡ, chăm sóc hoặc duy trì quan hệ tình cảm với con.

Nhận thức này không chỉ trái với tinh thần của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 mà còn xâm phạm trực tiếp đến quyền của người không trực tiếp nuôi con và đặc biệt là quyền được duy trì mối quan hệ với cả cha và mẹ của trẻ em.

Do đó, việc xác định đúng bản chất pháp lý của quyền thăm nom con sau ly hôn có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em cũng như bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên trong quan hệ gia đình.

2. Bản chất pháp lý của quyền thăm nom con sau ly hôn

Theo khoản 3 Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014:

“Sau khi ly hôn, người không trực tiếp nuôi con có quyền, nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở.”

Quy định này cho thấy quyền thăm nom không đơn thuần là một quyền dân sự của cha hoặc mẹ mà còn là một nghĩa vụ pháp lý gắn liền với trách nhiệm làm cha, làm mẹ.

Nói cách khác, dù quan hệ hôn nhân đã chấm dứt nhưng quan hệ cha mẹ – con vẫn tồn tại và được pháp luật bảo vệ. Việc ly hôn chỉ làm chấm dứt quan hệ vợ chồng chứ không làm chấm dứt quyền và nghĩa vụ của cha mẹ đối với con.

Chính vì vậy, quyền thăm nom cần được nhìn nhận dưới ba góc độ:

1. Thứ nhất, đây là quyền của cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con

Người không trực tiếp nuôi con có quyền được gặp gỡ, chăm sóc, giáo dục, động viên và duy trì tình cảm với con mà không cần sự cho phép của người trực tiếp nuôi con.

2. Thứ hai, đây là nghĩa vụ của cha hoặc mẹ

Việc thăm nom không chỉ nhằm bảo vệ quyền của người không trực tiếp nuôi con mà còn bảo đảm trách nhiệm của họ đối với sự phát triển toàn diện của trẻ.

Trong nhiều trường hợp, việc bỏ mặc, không quan tâm đến con sau ly hôn có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý và sự phát triển nhân cách của trẻ.

3. Thứ ba, đây là quyền nhân thân của trẻ em

Trẻ em có quyền được biết cha mẹ của mình, được chăm sóc, giáo dục và duy trì mối quan hệ tình cảm với cả cha và mẹ.

Do đó, việc ngăn cản quyền thăm nom không chỉ xâm phạm quyền của người cha hoặc người mẹ mà còn xâm phạm trực tiếp quyền trẻ em được pháp luật bảo vệ.

3. Người trực tiếp nuôi con có quyền cấm bên còn lại thăm con hay không?

Câu trả lời là không.

Luật Hôn nhân và gia đình không trao cho người trực tiếp nuôi con quyền tự ý hạn chế hoặc cấm người còn lại gặp con.

Trên thực tế, nhiều người cho rằng vì mình được Tòa án giao quyền nuôi con nên có quyền quyết định việc cho người còn lại gặp con hay không. Quan điểm này hoàn toàn không có căn cứ pháp luật.

Khoản 3 Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định rõ:

“Không ai được cản trở việc thăm nom con.”

Cụm từ “không ai” được hiểu là bao gồm:

* Người trực tiếp nuôi con;
* Ông bà nội, ngoại;
* Người thân thích;
* Bất kỳ cá nhân, tổ chức nào khác.

Do đó, việc khóa cửa không cho gặp con, đưa con đi nơi khác để tránh mặt, xúi giục con từ chối gặp cha hoặc mẹ, chặn mọi liên lạc giữa con với người còn lại đều có thể bị xem là hành vi vi phạm pháp luật.

4. Khi nào quyền thăm nom con có thể bị hạn chế?

Mặc dù được pháp luật bảo vệ nhưng quyền thăm nom không phải là quyền tuyệt đối.

Khoản 3 Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định:

“Cha, mẹ không trực tiếp nuôi con lạm dụng việc thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con thì người trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế quyền thăm nom.”

Điều này có nghĩa rằng chỉ khi có quyết định của Tòa án thì quyền thăm nom mới bị hạn chế.

Các trường hợp thường được Tòa án xem xét bao gồm:

* Có hành vi bạo hành đối với con;
* Xúi giục con chống lại người trực tiếp nuôi dưỡng;
* Kích động con bỏ học, bỏ nhà đi;
* Có lối sống đồi trụy, nghiện ma túy, cờ bạc;
* Thường xuyên gây rối, đe dọa người trực tiếp nuôi con;
* Tác động tiêu cực đến sự phát triển thể chất hoặc tinh thần của trẻ.

Như vậy, việc hạn chế quyền thăm nom là một biện pháp tư pháp đặc biệt nhằm bảo vệ lợi ích tốt nhất của trẻ em chứ không phải là công cụ để giải quyết mâu thuẫn giữa cha và mẹ.

5. Hệ quả pháp lý của hành vi cản trở quyền thăm nom con

Hành vi cản trở quyền thăm nom con không chỉ vi phạm Luật Hôn nhân và gia đình mà còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính.

Theo Điều 56 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, hành vi ngăn cản việc thực hiện quyền, nghĩa vụ giữa cha mẹ và con có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng.

Tuy nhiên, xét dưới góc độ pháp lý, chế tài hành chính không phải là hậu quả nghiêm trọng nhất.

Trong nhiều trường hợp, việc cố tình cản trở quyền thăm nom kéo dài có thể trở thành căn cứ để Tòa án xem xét thay đổi người trực tiếp nuôi con theo Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.

Bởi lẽ, người cố tình tước bỏ quyền được gặp gỡ cha hoặc mẹ của trẻ đã không còn bảo đảm được môi trường phát triển toàn diện và lành mạnh cho con.

6. Cơ chế bảo vệ quyền thăm nom con trên thực tế

Khi quyền thăm nom bị cản trở, người không trực tiếp nuôi con nên thực hiện các bước sau:

Bước 1: Thu thập chứng cứ

Lưu giữ:

* Tin nhắn;
* Email;
* Ghi âm cuộc gọi;
* Hình ảnh;
* Vi bằng do Thừa phát lại lập.

Đây là cơ sở quan trọng để chứng minh hành vi cản trở.

Bước 2: Yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý

Có thể gửi đơn đến:

* Công an cấp xã;
* Cơ quan thi hành án dân sự.

Đề nghị lập biên bản và xử lý hành vi vi phạm.

Bước 3: Yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền lợi

Trong trường hợp hành vi cản trở diễn ra thường xuyên, kéo dài hoặc gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của trẻ em, người không trực tiếp nuôi con có thể:

* Yêu cầu buộc chấm dứt hành vi cản trở;
* Yêu cầu thi hành bản án;
* Yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con.

7. Kết luận

Quyền thăm nom con sau ly hôn không chỉ là quyền của cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con mà còn là quyền nhân thân cơ bản của trẻ em được duy trì mối quan hệ với cả cha và mẹ.

Pháp luật Việt Nam bảo vệ quyền này bằng nhiều cơ chế khác nhau, từ chế tài hành chính đến các biện pháp tư pháp. Vì vậy, bất kỳ hành vi nào cố tình ngăn cản việc thăm nom con khi không có quyết định hạn chế của Tòa án đều là hành vi trái pháp luật và có thể phải chịu những hậu quả pháp lý tương ứng.

Trong mọi trường hợp, việc thực hiện quyền thăm nom cần hướng đến mục tiêu cao nhất mà Luật Hôn nhân và gia đình đặt ra, đó là bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em sau khi cha mẹ chấm dứt quan hệ hôn nhân.

Liên hệ – Luật sư Quảng Ngãi .org